Program

Program XXX Olimpiady Filozoficznej

XXX Olimpiada Filozoficzna
Edycja specjalna z okazji 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości
JAKIEJ FILOZOFII POLACY DZISIAJ POTRZEBUJĄ?

Terminarz XXX Olimpiady Filozoficznej:

30.11.2017 r. – termin składania prac etapu szkolnego
10.02.2018 r. – termin zawodów okręgowych
14.04.2018 r. – termin zawodów centralnych

ULOTKA XXX OF z TEMATAMI i SUGESTIAMI BIBLIOGRAFICZNYMI
(do pobrania tutaj)

I. Tematyka eliminacji zawodów pierwszego stopnia

TEMATY PRAC PISEMNYCH ETAPU SZKOLNEGO

  1. Jakie oblicza współczesnego patriotyzmu prezentuje refleksja filozoficzna?

Opiekun naukowy: prof. dr hab. Krzysztof Brzechczyn (IF UAM)

  1. Czy potrzebna nam jest dzisiaj filozofia dziejów?

Opiekun naukowy: dr hab. Jakub Kloc-Konkołowicz (IF UW)

  1. Jaką rolę w kształtowaniu obrazu świata odgrywają dzisiaj nauka, filozofia i religia (teologia)?

Opiekun naukowy: ks. prof. dr hab. Jan Krokos (IF UKSW)

  1. Czy obserwujemy własne stany psychiczne? Spór o introspekcję we współczesnej filozofii umysłu i kognitywistyce.

Opiekun naukowy: dr Katarzyna Kuś (IF UW)

  1. Jaką rolę pełni w sztuce współczesnej pojęcie gustu?

Opiekun naukowy: prof. dr hab. Iwona Lorenc (IF UW)

  1. Jak podejmować racjonalne decyzje w sytuacji niepewności? Rozwiń problem w odwołaniu do polskiej filozofii analitycznej.

Opiekun naukowy: dr hab. Tomasz Puczyłowski (IF UW)

  1. Czy filozofii uczymy się od mistrzów, czy wzorujemy się na autorytetach? Jaki jest etyczny wymiar tej relacji?

Opiekun naukowy: dr hab. Anna Malitowska (IF UAM)

  1. Czy filozofia jest na sprzedaż? Rozważ problem w kontekście zachodzącego procesu powszechnej komercjalizacji.

Opiekun naukowy: dr hab. Tomasz Wiśniewski (IF UW)

  1. Czy idea tolerancji może być elementem systemu bezpieczeństwa narodowego?

Opiekun naukowy: dr hab. Mariusz Kubiak (INSiB UPH)

  1. Czy żyją dzisiaj wielcy filozofowie? Odpowiedz na to pytanie, odwołując się do twórczości Leszka Kołakowskiego.

Opiekun naukowy: prof. dr hab. Barbara Markiewicz (IF UW)

  1. Między egoizmem a troską o siebie. Która z tych postaw odpowiada nowoczesnej etyce?

Opiekun naukowy: dr hab. Marcin Zdrenka (IF UMK)

  1. Jakie znaczenie w zglobalizowanym świecie może mieć tradycja republikańska? Odpowiedz na to pytanie odwołując się także do polskiej tradycji politycznej.

Opiekun naukowy: prof. dr hab. Agnieszka Nogal (IF UW)

  1. Dlaczego warto dzisiaj czytać klasyków filozofii starożytnej i średniowiecznej?

Opiekun naukowy: prof. dr hab. Krystyna Krauze-Błachowicz (IF UW)

  1. Jak być realistą w świetle współczesnego sporu o uniwersalia?

Opiekun naukowy: dr hab. Sebastian Tomasz Kołodziejczyk (IF UJ)

Sugestie bibliograficzne:

Ad.1. .J. M. Bocheński OP, O patriotyzmie, 1989; J. Kłoczowski (red.), Patriotyzm Polaków. Studia z historii idei, 2007; T. Kotarbiński, Odpowiedź na ankietę w sprawie patriotyzmu, w: idem, Myśli o ludziach i ludzkich sprawach, 1986; J. Sadowski (red.), Oblicza patriotyzmu, 2009;  K. Twardowski, O patriotyzmie,w: idem, Myśl, mowa i czyn,  2013.

Ad.2. I. Kant, Pomysły do ujęcia historii powszechnej w aspekcie światowym,  w: Idem, Przypuszczalny początek…,  1995; G. W. F. Hegel, Wykłady z filozofii dziejów,  1958; K. R. Popper, Nędza historycyzmu,   1999;  F. Fukuyama, Koniec historii,  2000;  A. Ochocki, Filozofia i burze dziejowe,  2001; A. Leder, Rysa na tafli. Teoria w polu psychoanalitycznym,  2016; W. Benjamin, O pojęciu historii, w: Idem, Anioł historii, 1996.

Ad. 3. Filozofia religii, red. S. Janeczek,  2012;Jan Paweł II, Encyklika Fides et ratio; S.Kamiński , Światopogląd – religia – teologia, red. M. Walczak i in,  1998; Panorama współczesnej filozofii, red. J. Hołówka i in. 2016.

Ad. 4. D. Armstrong, Materialistyczna teoria umysłu (r. „Introspekcja”); G. Ryle, Czym jest umysł? (fragment „Introspekcja”); R.E.Nisbett, T. DeCamp Wilson, 1995; Powiedzieć więcej niż się wie. Sprawozdania słowne o procesach psychicznych, w: T. Tyszka (red.) Czy powrót do introspekcji,  s. 59-115; L. Wittgenstein, Dociekania filozoficzne,  tezy 243-315.

Ad. 5. D.Hume, Sprawdzian smaku, w: Eseje z dziedziny moralności i literatury, r.w.; I. Kant, Krytyka władzy sądzenia, 2004; G. Debord, Społeczeństwo spektaklu, 2006, B. Prośniewski, Gust nasz pospolity, 2014.

Ad. 6. K. Ajdukiewicz, Logika pragmatyczna,  1965; idem: Zagadnienie uzasadnienia, Zagadnienie racjonalności zawodnych sposobów wnioskowania, w: Język i poznanie, r.w; T.  Kotarbiński, Wybór pism. T. 1-2, 1957-1958; J. M. Bocheński OP, Logika religii,  2009; J. Woleński, Logika i inne sprawy, 2017.

Ad. 7. J.M. Bocheński, Co to jest autorytet?, [w]: idem, Logika i filozofia. Wybór pism, 1993, K. Jaspers., Autorytety. Sokrates, Budda, Konfucjusz, Jezus, Wyd. KR, Warszawa 2000; G. Steiner, Nauki Mistrzów, 2007..

Ad. 8. M. Horkheimer, Th. W. Adorno, Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne,  2010;  M. J. Sandel, Czego nie można kupić za pieniądze?,   2013; M. Nussbaum, Nie dla zysku. Dlaczego demokracja potrzebuje humanistów,  2016; E. Fromm, Mieć czy być?,  2015; J. Baudrillard, Symulakry i symulacja,  2005; K. Marks, Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne, 1958.

Ad. 9. Strategia bezpieczeństwa narodowego RP https://www.bbn.gov.pl/ftp/SBN%20RP.pdf ; W. Kitler, Bezpieczeństwo  narodowe RP. Podstawowe uwarunkowania. Kategorie. System,  2015; R. Jakubczak, J. Flis, Bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI w., 2006; M. Walzer, O tolerancji,  2013; J. Locke, List o tolerancji http://filozofiauw.wikidot.com/teksty-zrodlowe.

Ad. 10. L. Kołakowski, „Wielki filozof” jako kategoria historyczna, w: Idem, Pochwała niekonsekwencji,  2002; Niepewność epoki demokracji,  2004; Mini wykłady o maxi sprawach,  2009;O co nas pytają wielcy filozofowie?  2004; Ułamki filozofii,  2017.

Ad.11. M. Foucault, Hermeneutyka podmiotu,  2012; P. Stankiewicz, Sztuka życia według stoików, 2014;  Platon, Obrona Sokratesa, r.w.; F. Nietzsche, Ecce homo: jak się staje – kim się jest, r.w.;   L. Ferry, Jak żyć?,   2011; Marek Aureliusz, Rozmyślania, r.w., M.  Montaigne, Próby, r.w., J. M. Bocheński, Podręcznik mądrości tego świata, 1992.

Ad.12.  Cyceron, Rzeczpospolita, r.w., A. Frycz Modrzewski, O poprawie Rzeczypospolitej (fragmenty),  1953; I. Kant, O wiecznym pokoju, r.w.; Konstytucja 3 Maja; St. Filipowicz, Pochwała rozumu i cnoty. Republikańskie credo Ameryki, 1997.

Ad.13. G. Reale, Myśl starożytna,  2012, P. Hadot, Filozofia jako ćwiczenie duchowe, 2003, W. Seńko, Jak rozumieć filozofię średniowieczną,  2001; St. Swieżawski, Dzieje europejskiej filozofii klasycznej,  2000; T. Bartoś, Koniec prawdy absolutnej. Tomasz z Akwinu w epoce późnej nowoczesności,  2010.

Ad. 14.  K. Ajdukiewicz, W sprawie „uniwersaliów”, w:  Język i poznanie, t.1, 1985, s. 196-210; D.M. Armstrong, Czy naturalista może wierzyć w uniwersalia?, [w:] J.J. Jadacki, T. Bigaj, A. Lissowska (red.), Co istnieje? Antologia tekstów ontologicznych z komentarzami, t. I, 1996, s. 190-201; A. Chrudzimski , Metafizyczny realizm http://www.diametros.iphils.uj.edu.pl/serwis/?l=1&p=wyk56&m=45&ik=9&ij=1, T. Kotarbiński, O postawie reistycznej, czyli konkretystycznej, w: Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, 1986, s. 388-396; T. Kotarbiński, Fazy rozwojowe konkretyzmu, w: j.w., s. 397-404; D.K. Lewis, Światy możliwe, w: T. Szubka(red.), Metafizyka w filozofii analitycznej, TN KUL, Lublin 1995, s. 127-135; W.v O. Quine, O tym, co istnieje, [w:] idem, Z punktu widzenia logiki. Dziewięć esejów logiczno-filozoficznych, 2000, s. 29-47; B.Russell, Świat powszechników, [w:] Problemy filozofii, r.w.

Przedstawione powyżej sugestie bibliograficzne mają charakter pomocniczych wskazań i nie stanowią katalogu źródeł, do których obowiązkowo należy odwołać się w pracy. Zachęcamy także do własnych poszukiwań filozoficznych inspiracji!

Zawody pierwszego stopnia (szkolne) polegają na napisaniu przez uczestników jednej obszernej pracy na temat wybrany spośród zestawu zaproponowanego przez Komitet Główny OF. Zestaw ten zostaje przygotowany na podstawie propozycji przedstawionych przez ekspertów z różnych dziedzin filozofii – wybitnych profesorów uczelni wyższych.

Tematy dobrane są w taki sposób, aby, z jednej strony odnosiły się do określonych dyscyplin filozoficznych – z drugiej zaś – wymagały od uczniów samodzielności w ich rozwinięciu i interdyscyplinarnego podejścia. Do każdego tematu dołączona jest literatura pomocnicza, która stanowi wstępną propozycję rozwinięcia tematu. Nie jest to jednak literatura obowiązująca, dlatego uczestnicy mogą odwołać się do innych źródeł, które uznają za zasadne ze względu na własną interpretację wybranego tematu. Celem pracy pisemnej na tym etapie jest ukazanie uczestnikom związków pomiędzy filozofią a nauką, życiem społecznym, kulturowym, politycznym wraz z wiodącymi problemami współczesności. Na przygotowanie pracy uczeń ma 3 miesiące (od września do końca listopada).

Na tym etapie uczestnik Olimpiady Filozoficznej, przygotowując pracę pisemną, nabywa i rozwija takie umiejętności, jak:

– poszukiwanie i wykorzystywanie literatury przedmiotu oraz literatury poszerzającej,

– jasne formułowanie tez i własnego stanowiska,

– kompetentne odwoływanie się do poglądów filozoficznych,

– wybór strategii argumentacyjnej, czyli trafności uzasadniania własnych twierdzeń przez odwołanie się do tekstu źródłowego, literatury pomocniczej (cytat) lub na podstawie logicznego wywodu,

– formalne przygotowanie pracy (przejrzysta kompozycja, sporządzenie bibliografii przedmiotu).

W pracy pisemnej na tym etapie uczeń prezentuje:

– wiedzę z zakresu określonego tematem pracy,

– umiejętność posługiwania się pojęciami filozoficznymi,

– pewien stopień oryginalności w ujęciu tematu,

– spójność przedstawionej argumentacji,

– poprawność językową.

II. Tematyka eliminacji zawodów drugiego stopnia

Egzamin na drugim etapie polega na napisaniu eseju, którego tematem jest zaproponowany do wyboru (spośród trzech) cytat oraz na rozwiązaniu testu, składającego się z zadań wielokrotnego wyboru i pytań otwartych. Tematy pracy pisemnej i testu formułowane są na podstawie niżej wymienionych zagadnień wyjściowych ujętych w cztery bloki tematyczne.

Poza wymienionymi szczegółowymi zagadnieniami problemowymi, zakłada się tu wiedzę z zakresu podstawowych dyscyplin filozoficznych (ontologii, epistemologii, etyki, estetyki, antropologii filozoficznej, filozofii polityki, logiki) i problematyki z nimi związanej (podstawowe pytania związane z poszczególnymi dyscyplinami filozoficznymi).

Pierwszy blok tematyczny

1.Filozofia w epoce przedsokratejskiej (Tales z Miletu, Anaksymander, Anaksymenes, Heraklit z Efezu, pitagorejczycy, Parmenides z Elei, Zenon z Elei, Demokryt z Abdery, Empedokles) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: arche, logos, harmonia, kosmos, problem tożsamości i zmienności (wariabilizm) bytu, zagadnienie miłości.

2. Wielkie tradycje religijne i światopoglądowe oraz ich podstawy filozoficzne ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i pojęć: tradycja judeochrześcijańska (monoteizm, relacja Bóg – człowiek, zasady moralne), taoizm (zasada wu-wei), hinduizm (Bhagavadghita, zasada ahinsy), buddyzm (cztery szlachetne prawdy, zasada ahinsy).

3. Filozofia Sokratesa i działalność sofistów ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: spór w wymiarze epistemologicznym (obiektywizm – subiektywizm, absolutyzm – relatywizm) oraz etycznym (absolutyzm i relatywizm etyczny), intelektualizm etyczny, koncepcje polityczne i estetyczne sofistów.

4.Filozofia Platona oraz neoplatonizm (Filon z Aleksandrii, Plotyn) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: teoria idei, koncepcja państwa, piękna i miłości, uzgodnienie doktryny stworzenia z platonizmem, koncepcja emanacjonizmu, mistycyzm, ekstaza.

5. Filozofia Arystotelesa i arystotelizm (Awicenna, Majmonides) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja filozofii pierwszej i filozofii praktycznej, podstawowe zagadnienia etyczne, wspólnota polityczna i formy ustrojowe, koncepcja sztuki.

6. Starożytne koncepcje etyczne (epikureizm, stoicyzm, pirronizm i cynizm) oraz wspierające je założenia ontologiczne i antropologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcje szczęścia, stanowisko hedonizmu, koncepcja natury i miejsca człowieka w świecie, problem naturalizmu, ćwiczenia duchowe, stanowisko kosmopolityzmu, argumenty sceptyków przeciw pewności poznania (względność poznania).

7. Filozofia św. Augustyna ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: koncepcja duszy i poznania, koncepcja stworzenia świata i koncepcja dziejów.

8. Filozofia św. Tomasza ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja bytu, człowieka i społeczeństwa, kosmologiczne dowody na istnienie Boga a dowód ontologiczny Św. Anzelma, rodzaje praw, koncepcja państwa i typów ustrojów.

9. Problemy filozofii średniowiecznej ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: postawa credo quia absurdum i credo ut intelligam, dwie drogi św. Tomasza, spór o uniwersalia (skrajny realizm pojęciowy, umiarkowany realizm pojęciowy, konceptualizm, nominalizm).

10. Filozofia przełomu średniowiecza i nowożytności ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: koncepcji nowożytnej nauki (F. Bacon), koncepcji państwa (N. Machiavelli) oraz utopii społecznych (T. Morus, F. Bacon).

Literatura źródłowa

Św. Anzelm, Proslogion (r. 2);

Arystoteles, Etyka Nikomachejska (ks. I, r. 1, 2, 4, 5, 7, 9-11, 13), Metafizyka (IV, par. 1-2, E);

Św. Augustyn, Państwo Boże (17, 19), Wyznania (11);

Marek Aureliusz, Rozmyślania (II, V);

Epiktet, Diatryby (I, II, VI);

Epikur, List do Menoikeusa;

N. Machiavelli, Książę (XV-XXVI);

Platon, Menon, Obrona Sokratesa, Państwo, (Ks.VII), Uczta;

Sekstus Empiryk, Zarysy pirrońskie (Księga I, Księga II, p. 3-10, Księga III, p. 21-24);

Św. Tomasz, Byt i istota (Wstęp, I, IV), Suma filozoficzna (Contra Gentiles: I, III, VII), Suma teologii (cz. I, kom. I – III).

Drugi blok tematyczny

11. Nowożytny racjonalizm i jego krytycy (R. Descartes, B. Spinoza, G.W. Leibniz, B. Pascal) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: metoda intuicyjno-dedukcyjna, zagadnienie sceptycyzmu metodycznego, stanowisko dualizmu, metoda more geometrico, koncepcja panlogicyzmu, monadologia, teodycea, kondycja człowieka, zakład Pascala.

12. Empiryzm angielski ( J. Locke, G. Berkeley, D. Hume) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: koncepcja doświadczenia, krytyka natywizmu, problem solipsyzmu i substancji, nowożytny sceptycyzm i jego konsekwencje etyczne.

13. Myśl francuskiego Oświecenia (Wolter, J. O. de La Mettrie) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: znaczenie prawa natury i rozumu, idea tolerancji, stanowisko naturalizmu, problem związku ciała i umysłu.

14. Nowożytne koncepcje państwa ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja umowy społecznej (T. Hobbes, J. Locke, J.J. Rousseau), trójpodział władz (Monteskiusz, idea suwerenności (J. Bodin).

15. Filozofia I. Kanta ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień i pojęć: spór między racjonalistami i empirystami, zagadnienie fenomenów i noumenów, formy naoczności, kategorie intelektu (przyczynowość, substancja), idea czystego rozumu, etyka obowiązku, idea oświecenia i postępu.

16. Filozofia dziejów (G. W. F. Hegel, A. Comte) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja logiki dziejów, rozwój dziejów, idea postępu.

17. Polski mesjanizm (J.M. Hoene-Wroński, A.Cieszkowski, A. Mickiewicz) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: moralny wymiar dziejów, znaczenie pamięci, koncepcja narodu, filozofia czynu.

18. Filozoficzne koncepcje społeczeństwa (E. Burke, K. Marks, J.S. Mill) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: stanowisko konserwatyzmu, znaczenie tradycji, koncepcja materializmu historycznego, problem alienacji, koncepcja walki klas, stanowisko utylitaryzmu i liberalizmu, koncepcja indywidualizmu.

19. Filozofia życia i przełom antypozytywistyczny (A. Schopenhauer, F. Nietzsche, W. Dilthey, H. Bergson) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień i pojęć: woluntaryzm, pesymizm, witalizm, nihilizm, intuicjonizm, podział nauk i ich metody, koncepcja rozumienia, koncepcja élan vital.

20. Pragmatyzm i neopragmatyzm (Ch. S. Peirce, W. James, R. Rorty) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: teoria prawdy, znaczenie praktyki, względność wiedzy, ponowoczesna koncepcja człowieka.

Literatura źródłowa

G. Berkeley, Traktat o zasadach poznania (I);

R. Descartes, Medytacje o pierwszej filozofii (I-III), Rozprawa o metodzie;

G.W.F. Hegel, Wykłady z filozofii dziejów (Wstęp);

T. Hobbes, Lewiatan (II);

D. Hume, Traktat o naturze ludzkiej (I, 1, 3);

W. James, Pragmatyzm (I, VI);

I. Kant, Prolegomena (1-3, 5, 14-39, 56-60), Uzasadnienie metafizyki moralności (r. I, II);

J. Locke, Dwa traktaty o rządzie (ks. II, r. II, III, V, VII, IX, XIX), Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego (I);

K. Marks, Przedmowa do Przyczynku do krytyki ekonomii politycznej;

J. S. Mill, O wolności (r. I, II), Utylitaryzm (r. II);

F. Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra (O nadczłowieku i o ostatnim człowieku, O trzech przemianach, Pielgrzym, O trzech złach), Z genealogii moralności (Przedmowa, I);

B. Pascal, Myśli (84, 180, 255, 257, 258, 263-265, 335, 451, 461, 470, 477, 481, 479 – nr według układu J. Chevaliera);

J.J. Rousseau, Umowa społeczna (I);

A. Schopenhauer, Świat jako wola i przedstawienie (I, ks. 1,2);

R. Rorty, Przygodność, ironia, solidarność (część I: Przygodność);

Wolter, Traktat o tolerancji (Przedmowa, r. 5, 6, 11, 15, 17, 18, 20-22).

Trzeci blok tematyczny

21. Filozofia analityczna i filozofia języka (B. Russell, Koło Wiedeńskie, L. Wittgenstein) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: zwrot ku filozofii języka, stanowisko atomizmu logicznego, teoria typów logicznych, koncepcja fizykalizmu, krytyka metafizyki, koncepcja gier językowych.

22. Fenomenologia (E. Husserl, M. Merleau-Ponty, R. Ingarden) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów, zagadnień: koncepcja intencjonalności, metody fenomenologiczne, koncepcja percepcji, problematyka ciała, natura człowieka i jego odpowiedzialność, koncepcja dzieła sztuki.

23. Szkoła Lwowsko-Warszawska (K. Ajdukiewicz, T. Kotarbiński) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i pojęć: stanowisko konwencjonalizmu, koncepcja języka jednoznacznego, stanowisko reizmu, koncepcja etyki niezależnej.

24. Filozoficzne znaczenie odkrycia nieświadomości (Z. Freud, E. Fromm) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja człowieka i kultury, modus bycia i modus posiadania, koncepcja humanizmu, koncepcja wolności, problem autorytaryzmu.

25. Filozofia chrześcijańska (E. Mounier, J. Maritain, K. Wojtyła, S. Swieżawski) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja osoby, koncepcja humanizmu integralnego, związek miłości i odpowiedzialności, krytyka współczesnej kultury.

26. Egzystencjalizm (S. Kierkegaard, J.P. Sartre, A. Camus, M. Heidegger, K. Jaspers) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: różne ujęcia egzystencji, problem sensu wolności, koncepcja człowieka absurdalnego i człowieka zbuntowanego, koncepcja Dasein, sytuacje graniczne.

27. Hermeneutyka i filozofia dialogu (G. Gadamer, P. Ricoeur, M. Buber, J. Tischner) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja przedsądów, znaczenie języka (mowy), spotkanie, problem stosunku kolektywizmu, indywidualizmu i wspólnotowości, filozofia dramatu.

28. Współczesna myśl polityczna (H. Arendt, J. Rawls, K. R. Popper, M. Oakeshott) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: problematyka totalitaryzmu, kondycja ludzka, problem sprawiedliwości społecznej, koncepcja liberalizmu proceduralnego, koncepcja społeczeństwa „otwartego” i „zamkniętego”, ideologia konserwatyzmu, krytyka racjonalności.

29. Współczesna myśl społeczna (J. Ortega y Gasset, H. Marcuse, Z. Bauman) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: krytyka społeczeństwa masowego, koncepcja człowieka jednowymiarowego, problem społeczeństwa postindustrialnego, koncepcja płynnej nowoczesności.

30. Współczesne koncepcje etyczne ( M. Scheler, Ch. Taylor, E. Levinas) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja resentymentu, problem etycznego wymiaru więzi społecznych – miłości, przyjaźni i wspólnoty, koncepcja etyki autentyczności, problem obcości i inności.

Literatura źródłowa

Z. Bauman, Płynna nowoczesność;

M. Buber, Ja i Ty (Wstęp, r. Ja i Ty);

A. Camus, Mit Syzyfa (Rozumowanie absurdalne, Mit Syzyfa), Człowiek zbuntowany (cz. I, V);

E. Fromm, Ucieczka od wolności (V-VII);

G. Gadamer, Język i rozumienie (r. Granice języka);

R. Ingarden, Książeczka o człowieku (O odpowiedzialności i jej podstawach ontycznych);

S. Kierkegaard, Bojaźń i drżenie (Pochwała Abrahama, Problemat III);

J. Maritain, Humanizm integralny (Wstęp, r. I par 3-4, r. VII);

E. Mounier, Co to jest personalizm? (r. Co to jest personalizm?);

J. Ortega y Gasset, Bunt mas (cz. I, 1-6);

K. R. Popper, Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie (t.1, r. 10);

M. Scheler, Resentyment a moralność (II-III);

M. Schlick, Nowa filozofia doświadczenia,

Ch. Taylor, Etyka autentyczności;

J. Tischner, O człowieku. Wybór pism filozoficznych (Struktura dramatu, Agatologia);

L. Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus, Dociekania filozoficzne (par. 11, 14, 23, 31-32, 36, 50, 60, 66, 78-79, 97, 119, 132);

K. Wojtyła, Osoba i czyn, (Wstęp cz. IV), Miłość i odpowiedzialność (r. Osoba a miłość, części: Analiza metafizyczna miłości oraz Analiza etyczna miłości);

Czwarty blok tematyczny

1. Problem definicji i definiowania ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i umiejętności: rozpoznawania i budowania definicji realnej, nominalnej, sprawozdawczej, projektującej, regulującej, schematu definicji klasycznej, wskazywania błędów w definiowaniu.

2. Typy rozumowań i błędy w rozumowaniach ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: reguły wnioskowania dedukcyjnego, błędy we wnioskowaniach subiektywnie pewnych (materialne i formalne), reguły wnioskowań uprawdopodobniających (kanony indukcji Bacona-Milla, wnioskowanie przez analogię).

3. Podział logiczny i typologie ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: warunki poprawności podziału logicznego, klasyfikacji, odróżnianie typologii od podziału logicznego.

4. Klasyczny rachunek zdań ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: język rachunku zdań, pojęcie „zdania” w sensie logicznym, wartość logiczna zdania, tautologie, umiejętność przekładu rozumowań z języka naturalnego na formalny, spójniki zdaniowe.

5. Zagadnienia semiotyczne: teorie prawdy (klasyczna, ewidencyjna, koherencyjna, pragmatyczna i semantyczna), status wypowiedzi normatywnych, problem ontologicznego statusu pojęć ogólnych, praw logicznych i matematycznych, odróżnienie język i metajęzyk, pojęcie zdania analitycznego i syntetycznego, problem wieloznaczności i nieostrości, funkcje języka (informacyjna, ekspresywna, performatywna i in.).

6. Paradoksy i antynomie logiczne ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: klasyczne paradoksy semantyczne (np. paradoks kłamcy), argumenty Zenona z Elei, antynomia klas, filozoficzne konsekwencje paradoksów i antynomii.

7. Filozofia logiki ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: relacja między językami naturalnymi a formalnymi, spór o ontologię w matematyce (platonizm, logicyzm), pojęcie wynikania logicznego i innych związków logicznych między zdaniami (sprzeczność, wykluczanie, dopełnienie, równoważność, niezależność).

8. Filozofia nauki (Koło Wiedeńskie, K. R. Popper, T. S. Kuhn, Feyerabend) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: indukcjonizm, weryfikacjonizmu, falsyfikacjonizmu, teorii paradygmatów, problemu demarkacji teorii naukowych od nienaukowych.

9. Współczesne problemy i stanowiska epistemologiczne: źródła wiedzy (doświadczenie, rozumowanie, autorytet epistemiczny, pamięć, intuicja i in.), sztuczna inteligencja (test Turinga), podstawowe stanowiska w filozofii umysłu (dualizm, behawioryzm, teoria identyczności, redukcjonizm, antyredukcjonizm i in.).

Literatura źródłowa:

K. Ajdukiewicz, Paradoksy starożytnych,

K. Ajdukiewicz, Główne kierunki i problemy w filozofii

T.S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych (2-10);

K.R. Popper, Wiedza obiektywna (3,4),

B. Russell, Problemy filozofii,

A. Turing, Maszyna licząca a inteligencje.

Udział w II etapie Olimpiady Filozoficznej pozwala uczniom nabyć i rozwinąć następujące umiejętności:

1. Pisania esejów filozoficznych w tym:

– samodzielnego stawiania tez lub hipotez w języku filozofii, reprezentujących własne stanowisko,

– dobierania argumentów z dziedziny filozofii, tekstów kultury, dyscyplin naukowych oraz przykładów z historii i życia społeczno-politycznego,

– konstruowania przejrzystej i przemyślanej struktury pracy;

2. Wiązania poszczególnych koncepcji filozoficznych z odpowiednimi dyscyplinami filozoficznymi;

3. Odnajdywania podobieństw i różnic pomiędzy odmiennymi koncepcjami filozoficznymi w zakresie stosowanej linii argumentacyjnej, wizji badanego przedmiotu itp.;

4. Porównywania koncepcji filozoficznych, podejmujących zbliżoną problematykę, np. koncepcji uznających istnienie postępu, sensu dziejów, dualistycznej struktury rzeczywistości, wizji państwa itd.;

5. Odnajdywania związków pomiędzy zagadnieniami filozoficznymi a wybranymi wątkami z innych dziedzin wiedzy i aktywności ludzkiej, takich jak nauki przyrodnicze, historia, literatura piękna, sztuki wizualne, ekonomia;

6. Wiązania współczesnych koncepcji filozoficznych ze zjawiskami społeczno-politycznymi od drugiej połowy XIX wieku do czasów obecnych, w szczególności dotyczy to odkryć naukowych, postępu technologicznego, pojawienia się społeczeństwa masowego, totalitaryzmów, Holokaustu, nowoczesnych państw pluralistycznych i liberalnych;

7. Rozpoznawania cytatów, autorstwa filozofów wymienionych w Programie OF i powiązania ich z twórczością danego filozofa i kontekstem historycznym jego epoki.

III. Tematyka eliminacji zawodów trzeciego stopnia

Zawody trzeciego stopnia polegają na egzaminie ustnym, składającym się z: (1) obrony tez zawartych w pracy etapu szkolnego i odpowiedzi na pytania komisji egzaminacyjnej, (2) analizy krótkiego tekstu filozoficznego. Zakłada się tu wiedzę i znajomość literatury zdobytą przez ucznia w trakcie samodzielnego przygotowania pracy na szkolnym etapie Olimpiady Filozoficznej oraz sprawdza umiejętność jej prezentacji. Dwa pytania dodatkowe, stawiane przez członków jury, nawiązują do czterech bloków tematycznych, wymaganych na II etapie zawodów i pozwalają sprawdzić wymaganą wiedzę i zdobyte umiejętności. Przewidziany do analizy krótki fragment tekstu filozoficznego wybierany jest spośród rozpraw filozoficznych przedstawionych jako literatura źródłowa.

Na tym etapie uczestnik Olimpiady Filozoficznej prezentuje następujące umiejętności:

1. Syntetycznego i klarownego ujęcia własnego stanowiska w porządku tez (lub hipotez), argumentów, założeń i wniosków;

2. Uzasadnienia własnego stanowiska poprzez dobór odpowiedniej linii argumentacyjnej;

3. Obrony zajmowanego stanowiska przez formułowanymi zarzutami;

4. Łączenia ze sobą różnych stanowisk filozoficznych – odnajdywania między nimi podobieństw i różnic;

5. Formułowania odpowiedzi ustnej na zadane pytania erudycyjne, w tym:

– syntetycznego przedstawiania poglądów danego filozofa z uwzględnieniem poszczególnych aspektów jego myśli,

– wiązania poszczególnych koncepcji filozoficznych ze sobą, przy wskazaniu podobieństw i różnic pomiędzy nimi występujących,

– prezentowania własnego stanowiska w obrębie wybranej problematyki filozoficznej;

– dobierania właściwej strategii argumentacyjnej;

6. Analizowania i interpretowania tekstów filozoficznych, w tym:

– odnajdywania tezy, założeń (także ukrytych) oraz argumentów wspierających zajmowane stanowisko,

– lokowania postawionej tezy bądź hipotezy w obrębie określonej problematyki i dyscypliny filozoficznej,

– odróżniania tezy od hipotezy, informacji od opinii, założeń od wniosków, argumentów od kontrargumentów,

– odróżnienia poglądu filozoficznego od jego interpretacji,

– wskazania kluczowych pojęć w danym tekście filozoficznym,

– wiązania tez zawartych w tekście ze stanowiskami filozoficznym zarówno wspierającymi dany pogląd, wspierającymi warunkowo, jak i przeciwstawiającymi się mu,

– wiązania danego tekstu z wybranymi tekstami kultury.

Literatura dodatkowa:

K. Ajdukiewicz, Język i poznanie (t. I);

H. Arendt, Korzenie totalitaryzmu (cz. III, r. XII-XIII), Kondycja ludzka (I);

Arystoteles, Fizyka (II), Polityka (I), Poetyka;

Św. Augustyn, Solilokwia (II, III, IV), Dialogi Filozoficzne;

F. Bacon, Novum Organum, (ks.I); Nowa Atlantyda;

H. Bergson, Ewolucja twórcza (3,4);

E. Burke, Rozważania o rewolucji we Francji;

A. Comte, Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej;

W. Dilthey, O istocie filozofii (I) ;

Z. Freud, Poza zasadą przyjemności;

E. Husserl, Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii (I, 1,2);

R. Ingarden, Książeczka o człowieku (O naturze ludzkiej);

S. Kierkegaard, Choroba na śmierć (I);

T. Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym (Opiekun spolegliwy, Zagadnienia etyki niezależnej);

G.W. Leibniz, Nowe rozważania dotyczące rozumu ludzkiego (2, IV);

E. Levinas, Etyka i Nieskończony: rozmowy z Philipp’em Nemo;

T.C. Lucretius, O Naturze wszechrzeczy;

N. Machiavelli, Rozważania (ks. I XLI-LX);

H. Marcuse, Człowiek jednowymiarowy (Wstęp, cz. I);

M. Merleau-Ponty, Fenomenologia percepcji. Wprowadzenie;

Monteskiusz, O duchu praw (ks. I – III, XI-XII);

T. Morus, Utopia (ks. I, II);

M. Oakeshott, Wieża Babel (r. Racjonalizm w polityce, O postawie konserwatywnej);

Ch. S. Peirce, Wybór pism semiotycznych;

K.R. Popper, Wiedza obiektywna (3,4);

J. Rawls, Teoria sprawiedliwości (I, 2-3), Liberalizm polityczny;

P. Ricoeur, Język, tekst, interpretacja (r. Zadania hermeneutyki);

R. Rorty, Filozofia a zwierciadło natury;

B. Russell, Problemy filozofii;

J.-P. Sartre, Egzystencjalizm jest humanizmem;

Sekstus Empiryk, Przeciw logikom;

B. Spinoza, Etyka (I);

S. Swieżawski, Św. Tomasz na nowo odczytany;

Św. Tomasz, O władzy;

Literatura pomocnicza

I

J.Gajda, Pitagorejczycy; K. Bank (red), Religie Wschodu i Zachodu. Wybór tekstów źródłowych; J. Gajda, Sofiści; J. Legowicz (red.), Filozofia starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1970; W. Tatarkiewicz, Historia Estetyki, tom I, Warszawa 2009; I. P. McGreal, Wielcy myśliciele Wschodu, Warszawa 1997; Ph. Bohner, E. Gilson, Historia filozofii chrześcijańskiej. Od Justyna do Mikołaja Kuzańczyka, Warszawa 1962 (teksty dotyczące stosunku wiary i rozumu).

II

L. Kołakowski (red.) Filozofia XVII wieku, Warszawa 1959; B. Baczko (red.) Filozofia francuskiego Oświecenia, Warszawa 1961; 700 lat myśli polskiej Polska filozofia i myśl społeczna w latach 1700-1830, Warszawa 2000; Filozofia i myśl społeczna w latach 1831-1864, A. Walicki (red.), Warszawa 1977.

III

B. Chwedeńczuk (red.), Fragmenty filozofii analitycznej (red.), Warszawa 1995; M. Hempoliński (red.), Brytyjska filozofia analityczna, Warszawa 1974; L. Kołakowski i K. Pomian, Filozofia egzystencjalna, Warszawa 1965.

Polecamy również wybory pism filozoficznych zamieszczone w opracowaniach z serii „Myśli i Ludzie”.

IV

K. Ajdukiewicz, Logika pragmatyczna (różne wydania); L. Borkowski, Logika formalna, Warszawa 1977; A. Grzegorczyk, Logika popularna (różne wydania); L. Koj, Problemy semiotyki logicznej, Warszawa 1990; T. Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Wrocław 1993; J. Łukasiewicz, Sylogistyka Arystotelesa z punktu widzenia współczesnej logiki formalnej, Warszawa 1988; J. Łukasiewicz, O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa; Warszawa 1987; W. Marciszewski (red.), Mała encyklopedia logiki, różne wydania; J. Pelc, Wstęp do semiotyki, Warszawa 1982; W. Quine, Filozofia logiki (różne wydania); B. Stanosz, Ćwiczenia z logiki (różne wydania); B. Stanosz, Wprowadzenie do logiki formalnej: podręcznik dla humanistów, Warszawa 1998; K. Szymanek, Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny, Warszawa 2008; J. Woleński (red.), Filozofia logiki, Warszawa 1993 – artykuły Susan Haack; J. Woleński, Epistemologia: poznanie, prawda, wiedza, realizm, Warszawa 2005.

 

3 Comments

  1. prace magisterskie napisał(a):

    Bardzo mi się podoba powyższy artykuł.

  2. […] Regulamin, tematy i sugestie bibliograficzne znajdują się na stronie: http://ptfilozofia.pl/program/ […]

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *