REGULAMIN XXXIX OGÓLNOPOLSKIEJ OLIMPIADY FILOZOFICZNEJ
obowiązujący w roku szkolnym 2026/2027
Informacje wstępne
Preambuła
Olimpiada Filozoficzna sięga do idei i wartości, które przyświecały założycielom Polskiego Towarzystwa Filozoficznego. Kiedy ponad 100 lat temu Kazimierz Twardowski powoływał do życia Polskie Towarzystwo Filozoficzne, w swoim wystąpieniu nakreślił jego program, zgodnie z którym miało być ono przede wszystkim wolne od dogmatyzmu. Jak uznał: „Jedynym dogmatem Towarzystwa będzie przekonanie, że dogmatyzm jest największym wrogiem pracy naukowej”. To przekonanie oraz wspierające go wartości, takie jak otwartość na inne poglądy, gotowość do podejmowania dialogu z przedstawicielami odmiennych stanowisk, rzetelność badawcza i uczciwość stanowią podstawę ideową Olimpiady Filozoficznej.
Podstawą prawną, zgodnie z którą realizowana jest Olimpiada Filozoficzna, jest Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji oraz sposobu przeprowadzania konkursów, turniejów i olimpiad (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1036). Źródłem finansowania Olimpiady są: dotacja Ministerstwa Edukacji Narodowej, środki własne PTF oraz pozyskiwane od Partnerów Olimpiady i sponsorów. Ideowym celem Olimpiady Filozoficznej jest krzewienie nauk filozoficznych. Realizując ten cel, Olimpiada Filozoficzna umożliwia nabycie kompetencji związanych z krytycznym i analitycznym myśleniem. Stwarza także warunki do kształtowania przymiotów intelektualnych, takich jak umiejętność logicznego myślenia, wnioskowania i porównywania stanowisk filozoficznych oraz refleksji nad własną postawą w stosunku do odmiennych poglądów.
Rozdział I – Olimpiada i jej organizator
1. Prawa i obowiązki Organizatora
1.1. Organizatorem Olimpiady jest Polskie Towarzystwo Filozoficzne, z siedzibą w Warszawie, 00-047, ul. Krakowskie Przedmieście 3, pok. 305, tel.(22) 5523746 ; e-mail: biuro@olimpiadafilozoficzna.edu.pl; www.ptfilozofia.pl.
1.2. Zadania Organizatora:
a) powoływanie członków Komitetu Głównego i członków Komitetów Okręgowych;
b) rozwiązywanie problemów i sporów;
c) w uzasadnionych przypadkach i na wniosek Komitetu Głównego wprowadzanie zmian do
regulaminu i programu Olimpiady;
d) działania promocyjne upowszechniające Olimpiadę.
1.3. Organizator ma prawo do:
a) anulowania wyników poszczególnych etapów,
b) nakazania powtórzenia zawodów w razie ujawnienia istotnych (naruszających Regulamin Olimpiady) nieprawidłowości,
c) współpracy z Komitetem Głównym OF na zasadach wyznaczonych przez Regulamin OF,
d) reprezentowania OF na zewnątrz oraz nawiązywania współpracy z partnerami zewnętrznymi (np. sponsorami, darczyńcami, instytucjami państwowymi i zagranicznymi),
e) organizowania konkursów specjalnych.
1.4. Organizator ma obowiązek:
a) czuwania nad realizacją Olimpiady zgodnie z postanowieniami jej Regulaminu oraz dokumentacją programową,
b) rozstrzygania sporów i prowadzenia arbitrażu w sprawach dotyczących OF i jej uczestników,
c) przyjmowania i zatwierdzania sprawozdań finansowych i merytorycznych przedstawionych przez Komitet Główny OF.
2. Struktura organizacyjna
2.1. Strukturę organizacyjną tworzą Komitet Główny z siedzibą w Warszawie, 00-047, ul. Krakowskie Przedmieście 3, pok. 305 oraz Komitety Okręgowe, których aktualne adresy publikowane są na stronie internetowej: www.ptfilozofia.pl.
2.2. Skład Komitetu Głównego tworzy Prezydium KGOF oraz pozostali członkowie.
Prezydium składa się z Przewodniczącego, 2-3 Wiceprzewodniczących, 1-3 Sekretarzy. Prezydium działa w imieniu Komitetu Głównego Olimpiady Filozoficznej, podejmując bieżące decyzje i organizując prace Komitetu Głównego. Członków Komitetu powołuje i odwołuje Zarząd Główny PTF. Aktualny skład Komitetu Głównego Olimpiady publikowany jest na stronie internetowej www.ptfilozofia.pl
2.2.1 Prawa Komitetu Głównego Olimpiady Filozoficznej
a) decydowanie o stronie merytorycznej Olimpiady Filozoficznej,
b) rozstrzyganie sporów, wynikających z kwestii merytorycznych,
c) decydowanie w wyjątkowych sytuacjach o zmianie trybu, na przykład na tryb zdalny, kolejnych etapów OF oraz warunków jego przeprowadzenia,
d) organizowanie Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej.
2.2.2 Obowiązki Komitetu Głównego
a) sprawowanie nadzoru nad przebiegiem zawodów na każdym etapie Olimpiady,
b) opracowanie zestawu tematów na etap szkolny i stosownej bibliografii oraz przygotowanie na etap okręgowy oraz centralny,
c) koordynacja sprawdzania prac pisemnych etapu okręgowego,
d) określenie listy osób zakwalifikowanych do zawodów centralnych,
e) przyjmowanie i rozpatrywanie odwołań,
f) czuwanie nad prawidłowością przebiegu poszczególnych etapów Olimpiady,
g) przeprowadzenie kwalifikacji do udziału polskich przedstawicieli w Międzynarodowej Olimpiadzie Filozoficznej.
2.3. Skład Komitetów Okręgowych powołuje Zarząd Główny PTF. Aktualny skład Komitetów Okręgowych Olimpiady publikowany jest na stronie internetowej www.ptfilozofia.pl
2.3.1 Prawa Komitetów Okręgowych
a) nadzór nad procesem przeprowadzenia etapu szkolnego oraz okręgowego Olimpiady,
b) składanie wniosków do Komitetu Głównego w zakresie ewentualnych problemów i wyzwań związanych z organizacją Olimpiady Filozoficznej.
2.3.2 Obowiązki Komitetów Okręgowych
a) nadzór nad procesem rejestracji uczestników Olimpiady Filozoficznej,
b) konsultacje i pomoc dla uczniów w przygotowaniu prac etapu szkolnego,
c) organizacja zawodów I stopnia,
d) organizacja pracy recenzentów na etapie szkolnym,
e) ogłoszenie wyników etapu szkolnego,
f) sporządzenie protokołów i sprawozdań z etapu szkolnego,
g) przygotowanie i zorganizowanie egzaminu na etapie okręgowym,
h) sporządzenie protokołów i sprawozdań z etapu okręgowego,
i) prowadzenie stałego punktu konsultacyjnego i dyżurów sekretarzy na etapie szkolnym i okręgowym,
j) rejestracja (za zgodą uczestników) ustnej części egzaminów etapu okręgowego,
k) przesłanie prac pisemnych etapu okręgowego do Komitetu Głównego,
l) przestrzeganie zasad tajności przy powielaniu i przechowywaniu testów i tematów esejów, tak by nie miały do nich dostępu osoby nieuprawnione,
m) rozpatrywanie odwołań od wyników zawodów I i II stopnia zgodnie z § 6 Regulaminu.
Rozdział II – Organizacja Olimpiady
3. Uczestnicy olimpiady
3.1. Adresatami olimpiady są zainteresowani filozofią uczniowie polskich liceów ogólnokształcących, techników, branżowej szkoły I stopnia i branżowej szkoły II stopnia.
3.2. Uczestnikami olimpiady po uzyskaniu zgody Komitetu Okręgowego OF, mogą być również uczniowie szkół podstawowych, w szczególności realizujący indywidualny program lub tok nauki, rekomendowani przez szkołę.
3.3. By wziąć udział w olimpiadzie uczestnik powinien
a) dokonać samodzielnego wyboru jednego z tematów wymienionych w aktualnym programie Olimpiady Filozoficznej oraz opracować ten temat w formie pracy pisemnej,
b) zgłosić się do właściwego Komitetu Okręgowego.
3.4. Uczestnicy zobowiązani są do:
a) przestrzegania Regulaminu i terminarza Olimpiady.
3.5. Uczestnik ma prawo do:
a) informowania Komitetu Głównego o wszelkich kwestiach związanych z udziałem w Olimpiadzie, zwłaszcza o nagłych wypadkach,
b) uzyskania zwrotu kosztów przejazdu koniecznego, aby wziąć udział w okręgowym i centralnym etapie Olimpiady,
c) bezpłatnego zakwaterowania i wyżywienia na etapie okręgowym i centralnym Olimpiady,
d) składania odwołań zgodnie z § 6 Regulaminu,
e) wglądu do prac i protokołów oceny zgodnie z § 6 Regulaminu.
4. Organizacja zawodów
4.1. Zawody Olimpiady Filozoficznej mają charakter indywidualny.
4.2. Zawody są trójstopniowe i składają się z etapu szkolnego, okręgowego i centralnego
nazywanego finałem.
4.2.1 Zawody I stopnia (etap szkolny)
a) Zawody pierwszego stopnia polegają na samodzielnym opracowaniu jednego z tematów
określonych w aktualnym Programie Olimpiady Filozoficznej.
b) Zawody I stopnia odbywają się w szkole uczestnika albo w innym miejscu wskazanym przez właściwy
Komitet Okręgowy, w terminie ogłaszonym przez Komitet Główny Olimpiady na stronie www.ptfilozofia.pl, na początku każdej edycji Olimpiady. Uczestnik sporządza samodzielnie pracę filozoficzną na jeden z tematów wskazanych w Programie Olimpiady. Czas przeznaczony na napisanie pracy wynosi 240 minut. W trakcie zawodów uczestnik nie może korzystać z telefonów komórkowych, Internetu, narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji ani pomocy osób trzecich.
c) Zawody I stopnia odbywają się pod nadzorem dwuosobowej komisji. W jej skład mogą wchodzić: dyrektor szkoły, opiekun naukowy oraz inni nauczyciele zatrudnieni w szkole. W wyjątkowych sytuacjach, za zgodą dyrektora szkoły, członkiem komisji może być również nauczyciel niebędący pracownikiem szkoły.
d) Podczas zawodów I stopnia uczestnik może korzystać z wcześniej przygotowanych materiałów pomocniczych obejmujących: 1. wydruk wybranego tematu zawodów I stopnia (bez żadnych notatek);2. notatki o objętości nieprzekraczającej 2 stron formatu A4, sporządzone czcionką Times New Roman 12 pkt, z interlinią 1,5. Notatki mogą zawierać wyłącznie cytaty z utworów filozoficznych i opracowań wraz z podaniem źródeł (podstawowych danych bibliograficznych, łącznie z numerem strony) oraz definicje (w ścisłym słownikowym znaczeniu pojęcia) terminów filozoficznych niezbędnych do opracowania wybranego zagadnienia lub materiał przykładowy, niezbędny do realizacji tematu. Przed wejściem na salę uczestnik przekazuje przygotowane materiały opiekunowi naukowemu w celu weryfikacji ich zgodności z regulaminem; opiekun potwierdza ich poprawność własnoręcznym podpisem. Notatki zostają dołączone do pracy.
e) Pracę etapu szkolnego recenzuje jeden recenzent, który wpisuje swoje oceny wraz z uzasadnieniem na oficjalnym druku przygotowanym przez Komitet Główny.
f) Do następnego etapu zostają dopuszczeni uczestnicy, którzy uzyskali minimum 20 punktów w skali 30-punktowej zgodnie z następującymi kryteriami: a) wartość treściowo-problemowa (0–10 pkt), b) umiejętność wykorzystania wiedzy filozoficznej i posługiwania się pojęciami filozoficznymi (0–5 pkt), c) sposób uzasadniania (0–5 pkt), d) kompozycja i oryginalność ujęcia (0–5 pkt), e) poprawność językowa (0–5 pkt). Wyniki etapu szkolnego Komitet Okręgowy ogłasza na swojej stronie internetowej albo w inny sposób, uzgodniony odpowiednio wcześniej z zainteresowanymi uczestnikami.
4.2.2 Zawody II stopnia (okręgowe)
a) Zawody okręgowe składają się z części pisemnej i ustnej, przy czym do części ustnej dopuszczani są ci uczestnicy, którzy otrzymają wymaganą liczbę punktów. Zawody okręgowe organizowane są w miejscu wskazanym przez Komitety Okręgowe. Termin części pisemnej jest ustalony przez Komitet Główny. Terminy części ustnej ustalane są przez Komitety Okręgowe,
b) szczegółowy zakres wiedzy i wymagań potrzebnych do realizacji tego etapu zawiera Program Olimpiady,
c) przystępując do zawodów pisemnych uczestnik powinien okazać dokument ze zdjęciem (np. legitymację szkolną, dowód osobisty),
d) na salę egzaminacyjną uczestnicy wchodzą bez pomocy naukowych, telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych,
e) eliminacje pisemne zawodów okręgowych składają się z dwóch części, za które łącznie uzyskać można 90 punktów,
f) pierwsza część polega na samodzielnym napisaniu eseju na jeden spośród trzech tematów, zaproponowanych do wyboru, na napisanie eseju uczeń ma 150 (sto pięćdziesiąt) minut, za który może uzyskać maksymalnie 50 punktów,
g) w drugiej części uczestnicy rozwiązują test, na który składają się zadania wielokrotnego wyboru i zadania otwarte, na rozwiązanie testu uczeń ma 60 (sześćdziesiąt) minut i może uzyskać maksymalnie 40 punktów,
h) obie części eliminacji pisemnych oceniane są przez dwóch recenzentów wyznaczonych przez Komitet Główny we współpracy z Komitetami Okręgowymi,
i) aby zostać zakwalifikowanym do części ustnej, uczestnik musi uzyskać co najmniej 20 punktów za każdą część egzaminu pisemnego (esej i test) oraz co najmniej 50 punktów za obie części,
j) esej oceniany jest zgodnie z następującymi kryteriami: a) interpretacja tematu (0–12 pkt), b) filozoficzne ujęcie tematu (0–12 pkt), c) moc perswazyjna argumentów (0–12 pkt), d) spójność (0–12 pkt), e) poprawność językowa (0–2 pkt).
k) obowiązujące wytyczne do interpretacji kryteriów ocenienia zwane „deskryptorami” publikowane są na stronie internetowej www.ptfilozofia.pl,
l) część ustna składa się z dwóch pytań problemowych, za które łącznie uzyskać można 30, tj. 15 punktów za każde z pytań,
m) kryteria oceny pytań: pytanie problemowe: a) filozoficzne ujęcie problemu (4 pkt), b) merytoryczna poprawność wypowiedzi (6 pkt), c) umiejętność posługiwania się argumentacją filozoficzną (5 pkt).
n) do zawodów centralnych Komitety Okręgowe rekomendują tych uczestników, którzy w zawodach okręgowych uzyskali łączną sumę co najmniej 70 punktów, przy czym uczestnicy muszą uzyskać za każdą z części pisemnych, co najmniej 20 punktów, a za część ustną, co najmniej 15 punktów.
o) Kwalifikacja do zawodów centralnych ma charakter dwustopniowy. Pierwszy etap stanowi rekomendacja Komitetów Okręgowych, drugi – kwalifikacja przeprowadzona przez Komitet Główny. W celu przeprowadzenia kwalifikacji Komitet Główny opracowuje na podstawie ocen Komitetów Okręgowych listę rankingową. Dokonując kwalifikacji, Komitet Główny w uzasadnionych przypadkach ma prawo do weryfikacji ocen przyznanych przez Komitety Okręgowe.
p) Komitet Główny ogłasza listę uczestników zakwalifikowanych do etapu centralnego nie później niż 30 dni przed datą finału Olimpiady.
4.2.3. Zawody III stopnia (finał)
a) Komitet Główny na podstawie listy etapu okręgowego oraz dokonanej weryfikacji ocen, kwalifikuje do zawodów centralnych maksymalnie 120 uczestników,
b) jeśli w efekcie zawodów okręgowych żadna osoba nie uzyskała rekomendacji właściwego Komitetu Okręgowego, Komitet Główny może w drodze wyjątku zakwalifikować jednego uczestnika, który uzyskał w tym okręgu najwyższe wyniki punktowe,
c) lista osób zakwalifikowanych do zawodów centralnych jest publikowana na stronie www.ptfilozofia.pl
d) jednodniowe zawody centralne mają charakter egzaminu ustnego i odbywają się w terminie i miejscu określonym przez Komitet Główny na stronie www.ptfilozofia.pl,
e) przystępując do zawodów uczestnik powinien okazać dokument ze zdjęciem (np. legitymację szkolną, dowód osobisty),
f) uczestnicy wchodzą na egzamin bez pomocy naukowych, telefonów i innych urządzeń elektronicznych,
g) zawody centralne składają się z dwóch części: 1) pierwsza polega na zaprezentowaniu zagadnienia opracowanego na etapie szkolnym i odpowiedzi na pytania komisji – można za nią otrzymać maksymalnie 60 punktów. Wypowiedź oceniana jest zgodnie z następującymi kryteriami: a) przedstawienie zasadniczej tezy (0-5), b) przedstawienie argumentów na jej uzasadnienie wraz z odwołaniem się do literatury źródłowej (0-15), c) zlokalizowanie własnego stanowiska w obrębie dyskusji związanej z daną problematyką (0-15), d) obrona własnego stanowiska wobec pytań komisji (0-25). 2) Druga część polega na analizie krótkiego fragmentu tekstu filozoficznego i odpowiedzi na pytania komisji – można za nią otrzymać maksymalnie 40 punktów. Wypowiedź oceniana jest według następujących kryteriów: a) rozpoznanie i wskazanie głównego zagadnienia problemowego, zawartego w tekście (0-6), b) rozpoznanie i wskazanie występujących w nim pojęć filozoficznych (0-6), c) powiązanie tez zawartych w analizowanym tekście (0-8), d) odniesienie (porównawcze) zagadnień poruszanych w tekście do innych koncepcji i problemów filozoficznych (0-10), e) wykorzystanie tez zawartych w tekście do rozpoznania i analizy współczesnych problemów (0-10),
h) komisja egzaminacyjna składa się z 3 członków i przedstawia swoje oceny na protokole egzaminu III stopnia. Tematyka pytań w pierwszej części egzaminu jest określona przez temat wybrany przez uczestnika na etapie szkolnym. Teksty, które są przedstawiane uczestnikom do analizy, są publikowane przez Komitet Główny na początku edycji Olimpiady na stronie www.ptfilozofia.pl. Fragmenty tekstów analizowanych w trakcie rozmowy, są wskazane w Programie Olimpiady jako Literatura źródłowa,
i) wyniki zawodów trzeciego stopnia, po ich uzgodnieniu przez Prezydium Komitetu Głównego oraz przedstawicieli Komisji Egzaminacyjnych, ogłasza się w dniu zawodów oraz publikuje na stronie internetowej www.ptfilozofia.pl,
j) podstawą otrzymania tytułu finalisty jest uzyskanie kwalifikacji do udziału w zawodach III stopnia oraz przystąpienie do egzaminu na tym etapie,
k) tytuł laureata Olimpiady Filozoficznej uzyskuje 10%-30% najlepszych spośród finalistów.
5. Przepisy szczegółowe
5.1. Na wszystkich etapach Olimpiady, Komitet Główny dostosowuje formę egzaminu do specjalnych potrzeb uczestnika na jego pisemny wniosek, zgodnie z obowiązującymi wytycznymi MEN. Taki wniosek należy złożyć nie później niż 14 dni przed datą egzaminu, którego wniosek dotyczy. Każdy wniosek jest rozpatrywany indywidualnie.
5.2. W sytuacji, w której uczestnik, po zakwalifikowaniu się do zawodów II lub III stopnia nie stawi się na zawody z powodu nagłego zachorowania (potwierdzonego świadectwem lekarskim) lub innego istotnego wypadku losowego, na pisemną prośbę uczestnika, po wnikliwym zapoznaniu się z zaistniałą sytuacją, Komitet Główny może zarządzić przeprowadzenie egzaminu w dodatkowym terminie.
5.3. Na pisemny wniosek uczestnika o wyznaczenie dodatkowego terminu egzaminu w związku z pokrywaniem się terminów zawodów II lub III stopnia Olimpiady z terminami innej olimpiady, w której uczestnik bierze udział, Komitet Główny w miarę możliwości, wyznacza dodatkowy termin zawodów na danym etapie.
5.4. Komitet Główny dyskwalifikuje uczestnika w przypadku: korzystania z niedozwolonych pomocy, złamania regulaminu lub popełnienia plagiatu.
6. Tryb odwoławczy
6.1. Uczestnik może złożyć odwołanie po każdym etapie zawodów. Odwołanie może dotyczyć wyłącznie naruszenia postanowień Regulaminu lub innych uchybień proceduralnych, które mogły mieć wpływ na wynik zawodów.
6.2. Odwołanie wnosi się w terminie 3 dni roboczych od ogłoszenia wyników danego etapu:
a) po zawodach I i II stopnia – do Przewodniczącego właściwego Komitetu Okręgowego;
b) po zawodach III stopnia – do Przewodniczącego Komitetu Głównego.
6.3. Od rozstrzygnięcia odwołania wydanego po zawodach I i II stopnia uczestnikowi przysługuje odwołanie do Przewodniczącego Komitetu Głównego, wniesione w terminie 3 dni roboczych od dnia doręczenia rozstrzygnięcia.
6.4. Odwołanie wnosi się w formie pisemnej z jednoczesnym przesłaniem jego kopii drogą elektroniczną. Odwołanie powinno wskazywać zarzucane naruszenie Regulaminu oraz okoliczności uzasadniające jego wniesienie.
6.5. Uczestnikowi przysługuje prawo wglądu do swojej pracy oraz protokołu oceny. Wglądu udziela właściwy Komitet Okręgowy, a w przypadku zawodów III stopnia – Komitet Główny, w terminie 3 dni roboczych od dnia złożenia wniosku. Złożenie wniosku o wgląd zawiesza bieg terminu do wniesienia odwołania. Termin ten biegnie na nowo od dnia udostępnienia uczestnikowi pracy i protokołu oceny.
6.6. Odwołanie rozpatruje:
a) po zawodach I i II stopnia – Przewodniczący właściwego Komitetu Okręgowego albo wyznaczony
przez niego członek Komitetu Okręgowego;
b) po zawodach III stopnia oraz odwołania od rozstrzygnięć wydanych po zawodach I i II stopnia –
Przewodniczący Komitetu Głównego albo wyznaczony przez niego członek Komitetu Głównego.
Odwołanie rozpoznaje się w terminie 14 dni roboczych od dnia jego otrzymania.
7. Rejestracja przebiegu egzaminu
7.1 Egzaminy ustne na etapie okręgowym i centralnym mogą być nagrywane za zgodą uczestnika. Nagrania przechowywane są w warunkach spełniających wymogi RODO przez
okres dwóch miesięcy.
7.2. W trakcie egzaminów ustnych na każdym etapie, dla zapewnienia obiektywności oceny Przewodniczący Komitetu Głównego może powołać do komisji obserwatora zewnętrznego, spośród doświadczonych nauczycieli, metodyków, specjalistów.
Rozdział III – Uprawnienia i nagrody
8. Nagrody i uprawnienia
8.1. Komitet Główny OF wystawia uczestnikowi zawodów trzeciego stopnia zaświadczenie o uzyskaniu odpowiedniego tytułu: finalisty lub laureata Olimpiady Filozoficznej.
8.1.1 Na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 881) laureatom i finalistom olimpiad przedmiotowych przysługuje:
a) prawo do oceny celującej końcoworocznej z przedmiotu filozofia w liceach ogólnokształcących i szkołach podstawowych,
b) zwolnienie z egzaminu maturalnego z danego przedmiotu, co jest równoznaczne z uzyskaniem z tego przedmiotu najwyższego wyniku,
c) Laureaci i finaliści olimpiad przedmiotowych są zwolnieni z egzaminu maturalnego z danego przedmiotu, także wtedy, gdy przedmiot ten nie był objęty szkolnym planem nauczania w danej szkole.
8.1.2 Potwierdzeniem uzyskania uprawnień oraz statusu laureata jest zaświadczenie, zgodne ze wzorem dołączonym do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji oraz sposobu przeprowadzania konkursów, turniejów i olimpiad (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1036).
2. Laureaci Olimpiady mogą otrzymać nagrody rzeczowe zorganizowane przez Komitet Główny.
Rozdział IV – Olimpiada międzynarodowa
9. Udział uczniów w olimpiadzie międzynarodowej organizowanej poza granicami Polski
9.1 W eliminacjach do Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej mogą brać udział krajowi laureaci i finaliści OF, władający biegle jednym z języków obowiązujących w Olimpiadzie Międzynarodowej (angielskim, niemieckim, francuskim lub hiszpańskim).
9.1.1. Komisja powołana przez Przewodniczącego Komitetu Głównego, na podstawie pisemnego sprawdzianu językowego w formie eseju filozoficznego, wybiera dwóch kandydatów do udziału w zawodach Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej. Ocena opiera się na następujących kryteriach: a) interpretacja tematu (0-10 pkt), b) filozoficzne ujęcie tematu (0-10 pkt), c) moc perswazyjna argumentów (0-10 pkt), d) spójność (0-10 pkt), e) oryginalność (0-10 pkt), f) poprawność językowa (0-10 pkt).
9.2.1 Uczestnik zakwalifikowany do MOF ma prawo do:
a) pokrycia kosztów pobytu za granicą, które ponosi każdorazowy organizator MOF,
b) pokrycia kosztów podróży,
c) opieki sprawowanej przez osoby wskazane przez Przewodniczącego KGOF.
9.2.2 Uczestnik MOF ma obowiązek:
a) przystąpienia do udziału w konkursie i programie przewidzianym przez organizatorów,
b) godnego reprezentowania swojego kraju,
c) współpracy z opiekunami,
d) uczestniczenia w organizowanych przez KGOF zajęciach przygotowawczych do udziału w
MOF.
10. Udział w olimpiadzie międzynarodowej organizowanej w Polsce
10.1 Sposób wyłaniania Uczestników
10.1.1 W przypadku uczestników z Polski sposób kwalifikacji do zawodów jest zgodny ze sposobem wyłaniania uczestników, określony w § 9, przy czym łączna liczba uczestników wynosi 10 osób.
10.1.2 W przypadku uczestników nie będących ani obywatelami, ani osobami zamieszkującymi Polskę, sposób wyłaniania uczestników zależy od kraju organizującego zawody krajowe, przy czym kraje zgłaszające uczestnictwo w Międzynarodowej Olimpiadzie Filozoficznej wyłaniają uczestników w sposób rzetelny i profesjonalny.
10.2 Prawa i zobowiązania Uczestników olimpiady międzynarodowej
10.2.1 Uczestnicy Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej mają prawo do:
a) zakwaterowania i wyżywienia zorganizowanego przez organizatora na czas trwania zawodów,
b) zapewnienia uczestnictwa w zawodach oraz wydarzeniach im towarzyszących na zasadach równości i sprawiedliwości,
c) wypełniania przez organizatora reguł wynikających ze statutu Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej, który znajduje się na stronie www.philosophy-olympiad.org.
10.2.2 Uczestnicy Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej są zobowiązani do:
a) przestrzegania reguł wynikających ze statutu Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej, który znajduje się na stronie www.philosophy-olympiad.org,
b) przestrzegania prawa polskiego,
c) uczestnictwa w wydarzeniach organizowanych przez organizatora.
10.3 Prawa i zobowiązania organizatorów olimpiady międzynarodowej
10.3.1 Organizator Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej ma prawo do:
a) sposobu kodowania prac uczestników oraz trybu sprawdzania prac przez recenzentów,
b) organizowania wydarzeń towarzyszących olimpiadzie,
c) rozwiązywania ewentualnych sporów.
10.3.2 Organizator Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej jest zobowiązany do:
a) przeprowadzenia zawodów zgodnie ze statutem Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej, który znajduje się na stronie www.philosophy-olympiad.org,
b) przestrzegania założeń wynikających ze statutu Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, który znajduje się na stronie www.ptfilozofia.pl,
c) zorganizowania zakwaterowania i wyżywienia dla uczestników Międzynarodowej Olimpiady Filozoficznej.
Rozdział V – Postanowienia końcowe
11 Postanowienia końcowe
Regulamin wchodzi w życie z dniem ogłoszenia na stronie internetowej www.ptfilozofia.pl
Program XXXIX Olimpiady Filozoficznej 2026/2027
Zatwierdzony w dniu 30.06.2026 r. przez ZG PTF
Terminarz XXXIX Olimpiady Filozoficznej:
- 3 października 2026: Uruchomienie elektronicznej rejestracji uczestników
- do 15 listopada 2026: Etap szkolny – szkoły przeprowadzają zawody I stopnia w wybranym przez siebie terminie
- 15 listopada 2026: Ostateczny termin przeprowadzenia etapu szkolnego
- 23 stycznia 2027: Etap okręgowy – część pisemna
- 27 lutego 2027: Etap okręgowy – część ustna
- 10 kwietnia 2027: Etap centralny – finał XXXIX Olimpiady Filozoficznej
XXXIX OGÓLNOPOLSKA OLIMPIADA FILOZOFICZNA – LISTA TEMATÓW
obowiązujących w roku szkolnym 2026/2027
1. Czy prawda zależy od schematu pojęciowego, w którym opisujemy świat? Temat dotyczy pytania, czy prawdziwość naszych sądów zależy wyłącznie od tego, jaki świat jest, czy także od tego, jakimi pojęciami, językiem i regułami opisu się posługujemy. „Schemat pojęciowy” można rozumieć jako zbiór kategorii, pojęć, założeń i reguł, których używamy do porządkowania doświadczenia oraz informacji: odróżniania od siebie rzeczy, faktów, przyczyn, osób, wartości, zjawisk oraz układania tychże w mniej lub bardziej złożone struktury. Temat sytuuje się na styku teorii poznania, ontologii, filozofii języka i umysłu.
Opiekun naukowy: dr hab. prof. ucz. Tadeusz Ciecierski
2. W jakim zakresie homo oeconomicus jest adekwatnym opisem człowieka w społeczeństwie rynkowym, a jakie aspekty ludzkiego działania pomija?
Opiekun naukowy: dr Bartosz Działoszyński
3. Wyobraź sobie model uczenia maszynowego, który przewiduje przyszłe wyniki edukacyjne uczniów na podstawie ich cech demograficznych oraz dotychczasowych osiągnięć. Oceń etyczną dopuszczalność użycia takiego modelu: (a) jako narzędzia identyfikacji uczniów wymagających wsparcia oraz (b) jako kryterium rekrutacji na studia. Czy Twoja ocena jest taka sama dla obu zastosowań? Uzasadnij swoje stanowisko.
Opiekun naukowy: dr Emilia Kaczmarek
4. Wyobraź sobie człowieka, który konsekwentnie dąży do moralnej doskonałości: wybiera prawość, wierność zasadom, samokontrolę i gotowość do poświęcenia, nawet wtedy, gdy osłabia to jego skuteczność w życiu społecznym, politycznym lub osobistym. Czy taka postawa jest wyrazem wielkości moralnej, czy może prowadzić do utraty żywotności, sprawczości i zdolności działania?
Odwołując się do myśli Henryka Elzenberga oraz do wybranych koncepcji etycznych i antropologicznych, rozważ, czy zgadzasz się z jego tezą, że „kto się zbytnio doskonali moralnie, ten zabija w sobie żywioł i przez to — nie w wyniku tych lub owych błędnych posunięć — przegrywa swoje walki życiowe”. Czy moralna doskonałość może stać się „przekleństwem cnoty”? Czy istnieje napięcie między cnotą a życiem, moralnością a skutecznością, rozumem praktycznym a żywiołem? Uzasadnij swoje stanowisko.
Opiekun naukowy: Kinga Kaśkiewicz, prof. UMK
5. Co odróżnia człowieka od zwierząt? O wyznaczaniu granicy gatunkowej w myśli starożytnych Greków
Opiekun naukowy: dr hab. prof. ucz. Karolina Kochańczyk-Bonińska
6. „Wydaje się, że łatwiej nam dziś wyobrazić sobie całkowite zniszczenie Ziemi i natury niż rozpad późnego kapitalizmu; być może wynika to z jakiejś słabości naszej wyobraźni”. Jak rozumiesz tę myśl Fredrica Jamesona? W jaki sposób wiąże się ona z tematyką utopii (antyutopii,
dystopii)?
Opiekun naukowy: dr hab. Bartosz Kuźniarz, prof. UwB
7. Czy można wiedzieć, nie rozumiejąc? Spór o naturę rozumienia w filozofii i naukach kognitywnych
Opiekun naukowy: dr Katarzyna Kuś
8. Czy uznanie, że ludzkość jest pojęciem moralnym, jest wyrazem myślenia utopijnego? Rozwiń swoją odpowiedź, wykorzystując prace L. Kołakowskiego.
Opiekun naukowy: Prof. dr hab. Barbara Markiewicz
9. Czy algorytmy mediów społecznościowych znoszą „wspólny świat”? O tym, jak filtrowanie rzeczywistości wpływa na demokrację i odpowiedzialność obywatelską.
Opiekun naukowy: dr hab. prof. ucz. Agnieszka Nogal
10. Między fundamentalizmem a laicyzmem. Spór o miejsce religii w polityce. Czy istnieje jedynie wybór między teokracją a laickością bojową (laïcité de combat)? Czy jesteśmy skazani na konflikt między dwoma skrajnościami? Czy istnieją inne możliwości rozwiązania wyżej wskazanego dylematu? Jakie są przykłady różnych modeli relacji religii i polityki we współczesnych państwach?
Opiekun naukowy: dr hab. Marek Nowak
11. Czy literatura i sztuka pomagają przeciwdziałać kryzysowi ekologicznemu?
Opiekun naukowy: dr hab. Mateusz Salwa
12. Czym jest dzisiaj człowieczeństwo? Niezależnie od postępu technicznego i wyzwań związanych z tzw. sztuczną inteligencją, w mocy pozostaje klasyczne pytanie o człowieczeństwo. Jak należy je rozumieć? Jakie są jego kryteria? Czy aktualne pozostają postulaty renesansowych humanistów? Czy „zadanie człowieczeństwa” nie jest wyzwaniem przede wszystkim moralnym? Jak się ma człowieczeństwo wobec swoich domniemanych przeciwieństw: okrucieństwa czy bestialstwa? A może współcześnie jest to pojęcie anachroniczne, popsute, nieadekwatne i nie przystające do wyzwań formułowanych w ramach posthumanizmu?
Opiekun naukowy: dr hab. prof. ucz. Marcin Zdrenka
Sugestie bibliograficzne:
Ad. 1.
- Ajdukiewicz, Kazimierz. Język i poznanie, t. 1–2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.
- Davidson, Donald. „O pojęciu schematu pojęciowego”. Przeł. Jarosław Gryz. W: Barbara Stanosz (red.), Empiryzm współczesny, s. 280–297. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1991.
- Grobler, Adam. Prawda a względność. Kraków: Wydawnictwo Aureus, 2000.
- Gut, Arkadiusz. O relacji między myślą a językiem. Studium krytyczne stanowisk utożsamiających myśl z językiem. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2009.
- Peirce, Charles Sanders. Wybór pism semiotycznych. Red. Hanna Buczyńska-Garewicz, przeł. Ryszard Mirek i Andrzej J. Nowak. Warszawa: Polskie Towarzystwo Semiotyczne, 1997.
- Putnam, Hilary. Wiele twarzy realizmu i inne eseje. Wybór, przekład, wstęp i przypisy Adam Grobler. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
- Quine, Willard Van Orman. Słowo i przedmiot. Przeł. Cezary Cieśliński. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1999.
- Whorf, Benjamin Lee. Język, myśl i rzeczywistość. Przeł. Teresa Hołówka, wstęp Adam Schaff. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982.
- Woleński, Jan. Epistemologia. Poznanie, prawda, wiedza, realizm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
(Lektury uzupełniające: Grabarczyk, Paweł. „Dyrektywalna teoria znaczenia jako teoria znaczenia wąskiego”. Przegląd Filozoficzny — Nowa Seria 88, nr 4 (2013): 285–302. DOI: 10.2478/pfns-2013-0083; Koj, Leon. Myśl i znak. Białystok: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990; Lakatos, Imre. Pisma z filozofii nauk empirycznych. Wybór, przekład i wstęp Wojciech Sady. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995; Maciaszek, Janusz. Znaczenie, prawda, przekonania. Problematyka znaczenia w filozofii języka. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2008; Poręba, Marcin. Granice względności. Opis metafizyczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014.)
Ad. 2.
- Fromm, Erich, Mieć czy być?, Poznań: Rebis, 2012.
- Kahneman, Daniel, Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, Poznań: Media Rodzina, 2012.
- Mill, John Stuart, Zasady ekonomii politycznej, Warszawa: PWN, 1966.
- Sandel, Michael J., Czego nie można kupić za pieniądze? Moralne granice rynku, Warszawa: PWN, 2020.
- Sen, Amartya, Rozwój i wolność, tłum. J. Łoziński, Poznań: Zysk i S-ka, 2002.
- Simmel, Georg, Filozofia pieniądza, tłum. A. Przyłębski, Warszawa: Aletheia, 2012.
- Smith, Adam, Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, różne wydania.
- Thaler, Richard, Zachowania niepoprawne, tłum. J. Konieczny, Poznań: Media Rodzina, 2022.
Ad. 3.
- Arystoteles, Etyka nikomachejska, przeł. D. Gromska, Warszawa: PWN, 1982, ks. V.
- O’Neil, Cathy, Broń matematycznej zagłady, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2017.
- Otto, Marta, „Dyskryminacja algorytmiczna w zatrudnieniu. Zarys problemu”, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej 2022, nr 2, s. 145–160.
- Rawls, John, Teoria sprawiedliwości, przeł. M. Panufnik, J. Pasek, A. Romaniuk, Warszawa: PWN, 2009, Rozdział Pierwszy §§ 1-4, Rozdział Drugi §§ 10-11.
- Sandel, Michael J., Sprawiedliwość. Jak postępować słusznie, Warszawa: Wydawnictwo Kurhaus, 2013, Rozdziały 6-8.
- Schaich Borg, Jana, Conitzer, Vincent, Sinnott-Armstrong, Walter, Moralna AI. Czy bać się sztucznej inteligencji, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2024, Rozdział 4.
Ad. 4.
- Elzenberg, Henryk, Brutus, czyli przekleństwo cnoty, w: tenże, Próby kontaktu. Eseje i studia krytyczne, Kraków: Znak, s. 181–192.
- Elzenberg, Henryk, Ideał zbawienia na gruncie etyki czystej, w: tenże, Wartość i człowiek. Rozprawy z humanistyki i filozofii, Toruń: PWN, 1966, s. 136–149.
- Kowalik, Łukasz, Henryk Elzenberg a istota stoicyzmu, Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, R. 26, 2017, nr 4 (104), s. 439–461.
- Scheler, Max, O zjawisku tragiczności, Kraków 1981.
- O’Neill, Onora, Kant: racjonalność jako rozum praktyczny, Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, R. 13, 2004, nr 4 (52), s. 125–145.
- Krakowiak, Janusz L., Schillera estetyczno-antropologiczne poszerzanie królestwa wolności, czyli »żywe piękno człowieczeństwa«, Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, R. 23, 2014, nr 1 (89), s. 157–171.
Ad. 5.
- Arystoteles, Historia zwierząt, przeł. Paweł Siwek, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972; O częściach zwierząt, przeł. Paweł Siwek, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977; O duszy, przeł. Paweł Siwek, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973; O rodzeniu się zwierząt, przeł. Paweł Siwek, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978; Polityka, przeł. Ludwik Piotrowicz, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967 (i wydania późniejsze).
- Miszczyński, Dariusz, Plutarcha z Cheronei stosunek do jedzenia zwierząt, w: Zwierzęta w historii, literaturze i sztuce Europy, red. Beata Wojciechowska, Lidia Kostuch, Sylwia Konarska-Zimnicka, Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 2017, s. 97–107.
- Plutarch, Które zwierzęta są zmyślniejsze, lądowe czy wodne?, [w:] Plutarch, Morale, przeł. Zofia Abramowiczówna i in., Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977, t. (odpowiedni); O jedzeniu mięsa, [w:] Plutarch, Morale, przeł. Zofia Abramowiczówna i in., Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977, t. (odpowiedni).
- Porfiriusz, O wegetarianizmie (De abstinentia), przeł. Ireneusz Kania, Kraków: Wydawnictwo Homini, 2004.
- Świderek, Janusz, Starożytne koncepcje racjonalizmu, a zagadnienie rozumności zwierząt, „Wschodni Rocznik Humanistyczny”, t. III (2006), s. 225–245.
Ad. 6.
- Baczko, Bronisław, Wyobrażenia społeczne. Szkice o nadziei i pamięci zbiorowej, przeł. Małgorzata Kowalska, Warszawa 1994.
- Bauman, Zygmunt, Socjalizm. Utopia w działaniu, przeł. Michał Bogdan, Warszawa 2010.
- Boltanski, Luc i Chiapello, Ève, Nowy duch kapitalizmu, przeł. Filip Rogalski, Warszawa 2022.
- Fisher, Mark, Realizm kapitalistyczny. Czy nie ma alternatywy?, przeł. Andrzej Karalus, Warszawa 2020.
- Jameson, Fredric, Archeologie przyszłości. Pragnienie zwane utopią i inne naukowe fantazje, przeł. Maciej Płaza, Małgorzata Frankiewicz, Andrzej Miszk, Kraków 2011.
- Jameson, Fredric, Postmodernizm, czyli logika kulturowa późnego kapitalizmu, przeł. Maciej Płaza, Kraków 2011.
- Lilla, Mark, Lekkomyślny umysł, przeł. Janusz Margański, Warszawa 2004.
- Popper, Karl, Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie, przeł. Witold Jedlicki, Halina Krahelska, Warszawa 2007.
Ad. 7.
- Chisholm, Roderick M., Verstehen jako zagadnienie epistemologiczne, Edukacja Filozoficzna, t. 13, 1992, s. 9–20.
- Francuz, Piotr, Kognitywne teorie rozumienia tekstu, w: Piotr Francuz, Rozumienie przekazu telewizyjnego. Psychologiczne badania telewizyjnych programów informacyjnych, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2002, s. 15–67.
- Maruszewski, Tomasz, Psychologia poznania. Umysł i świat, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2024, rozdziały: „Pojęcia” oraz „Myślenie i rozwiązywanie problemów”.
- Nęcka, Edward, Orzechowski, Jarosław, Szymura, Błażej, Wichary, Szymon, Psychologia poznawcza, wyd. 2, Warszawa: PWN, 2020, rozdziały: „Istota i forma reprezentacji umysłowych”, „Pojęcia i schematy”, „Wiedza”, „Myślenie i rozumowanie” oraz „Rozwiązywanie problemów”.
- Palczewski, Rafał, Wiedza-jak a umiejętność. O lingwistycznym aspekcie sporu intelektualizmu z praktykalizmem, Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, 2012, nr 3.
- Paprzycka, Katarzyna, Pojęcie wiedzy, w: Renata Ziemińska (red.), Przewodnik po epistemologii, Kraków: WAM, 2013, s. 117–150.
- Stępnik, Andrzej, O nieredukowalności wiedzy-jak do wiedzy-że. Perspektywa kognitywistyczna, https://marcinmilkowski.pl/wp-content/uploads/2013/12/stepnik.pdf
- Zmyślony, Iwo, Kategoria wiedzy niejawnej (tacit knowledge) – typowe sposoby rozumienia, Filozofia Nauki, 2012, nr 3.
Ad. 8.
- Kołakowski, Leszek, 13 bajek z królestwa Lailonii dla dużych i małych, (dowolne wydanie).
- Kołakowski, Leszek, Czy diabeł może być zbawiony i 27 innych kazań, (dowolne wydanie).
- Kołakowski, Leszek, Pochwała niekonsekwencji, t. 1-3, (dowolne wydanie).
- Inne pozycje książkowe autorstwa Leszka Kołakowskiego.
Ad. 9.
- Arendt, Hannah, Między czasem minionym a przyszłym. Osiem ćwiczeń z myśli politycznej, przeł. M. Godyń, W. Madej, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2011 (zwł. eseje: „Prawda i polityka”, „Kryzys w kulturze”).
- Baudrillard, Jean, Symulakry i symulacja, przeł. S. Królak, Warszawa: Sic!, 2005.
- Chmielewski, Adam, Post-prawda i populizm prawdziwościowy, Odra 2017, nr 1, wersja on-line: https://www.academia.edu/31567577/POST_PRAWDA_I_POPULIZM_PRAWDZIWO%C5%9ACIOWY_1 [dostęp: 5.05.2026].
- Habermas, Jürgen, Strukturalne przeobrażenia sfery publicznej. Badania nad kategorią społeczeństwa obywatelskiego, przeł. W. Lipnik, M. Łukasiewicz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
- Mouffe, Chantal, Polityczność. Przewodnik Krytyki Politycznej, przeł. J. Erbel, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2008.
- Zuboff, Shoshana, Wiek kapitalizmu inwigilacji. Walka o przyszłość ludzkości na nowej granicy władzy, przeł. A. Unterschuetz, Poznań: Zysk i S-ka, 2020.
Ad. 10.
- Al-Farabi, Państwo doskonałe. Polityka, przeł. J. Bielawski, Warszawa 1967.
- Antoine Nicolas de Condorcet, Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje, przeł. E. Hartleb, J. Strzelecki, Warszawa 1957.
- Jürgen Habermas, Między naturalizmem a religią, przeł. M. Pańków, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
- Gilles Kepel, Zemsta Boga. Religia i polityka, przeł. A. Adamczak, Warszawa 2010.
- Anna Siewierska-Chmaj, Religia a polityka. Chrześcijaństwo, Warszawa 2013.
- Św. Tomasz z Akwinu, O władzy, w: tegoż, Dzieła wybrane, przeł. J. Salij, różne wydania.
Ad.11.
- Berleant, Arnold, Wrażliwość i zmysły, tłum. S. Stankiewicz, red. K. Wilkoszewska, Kraków: Universitas, 2011.
- Fiedorczuk, Julia, Cyborg w ogrodzie: wprowadzenie do ekokrytyki, Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2015.
- Gajewska, Grażyna, Ekofantastyka, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2023.
- Gołaszewska, Maria, Święto wiosny: ekoestetyka – nauka o pięknie natury, Kraków: Universitas, 2000.
- Kowalczyk, Izabela, Wraz z innymi. Artystyczne praktyki troski, Kraków: Universitas, 2026.
- Tyburski, Włodzimierz, Dyscypliny humanistyczne i ekologia, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2013.
Ad. 12.
- Pico della Mirandola, Giovanni. Mowa o godności człowieka. Przeł. Zbigniew Nerczuk, Mikołaj Olszewski. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2010.
- Montaigne, Michel de. Próby. Księga I, rozdz. 36 „O kanibalach”. Różne wydania.
- Shklar, Judith N. Zwyczajne przywary. Przeł. Michał Król. Kraków: Znak, 1997.
- Nussbaum, Martha C. Nie dla zysku. Dlaczego demokracja potrzebuje humanistów. Przeł. Łukasz Pawłowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2016.
- Skarga, Barbara. Człowiek to nie jest piękne zwierzę. Kraków: Znak, 2007.
- Braidotti, Rosi. Ku posthumanistyce. Przeł. Joanna Bednarek. Machina Myśli, 2018. Dostęp online: https://machinamysli.org/wp-content/uploads/2019/01/Braidotti_Ku-posthumanistyce.pdf
- Braidotti, Rosi. Po człowieku. Przeł. Joanna Bednarek, Agnieszka Kowalczyk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014.
Przedstawione powyżej sugestie bibliograficzne mają charakter pomocniczych wskazań i nie stanowią katalogu źródeł, do których obowiązkowo należy odwołać się w pracy. Zachęcamy także do własnych poszukiwań filozoficznych inspiracji!
II. Tematyka eliminacji zawodów drugiego stopnia
Zawody na drugim etapie składają się z części pisemnej i ustnej. Część pisemna polega na napisaniu eseju, którego tematem jest zaproponowany do wyboru (spośród trzech) cytat oraz na rozwiązaniu testu, składającego się z zadań wielokrotnego wyboru i pytań otwartych. Część ustna składa się z trzech pytań komisji. Tematy pracy pisemnej, testu i egzaminu ustnego formułowane są na podstawie niżej wymienionych zagadnień wyjściowych ujętych w cztery bloki tematyczne.
Poza wymienionymi szczegółowymi zagadnieniami problemowymi, zakłada się tu:
– wiedzę z zakresu dyscyplin filozoficznych (ontologia/metafizyka, epistemologia, aksjologia, etyka, estetyka, antropologia filozoficzna, filozofia nauki, filozofia kultury, filozofia religii, filozofia polityki, logika, historia filozofii)
– wiedzę dotyczącą problemów filozoficznych (podstawowe pytania związane z poszczególnymi dyscyplinami filozoficznymi, których wybrane przykłady wskazane są w blokach tematycznych)
– wiedzę ogólną na temat historii, kultury i religii, ze szczególnym uwzględnieniem filozofii starożytnej, charakteru cywilizacji zachodniej.
Pierwszy blok tematyczny
- Filozofia w epoce przedsokratejskiej (Tales z Miletu, Anaksymander, Anaksymenes, Heraklit z Efezu, pitagorejczycy, Parmenides z Elei, Zenon z Elei, Leucyp, Demokryt z Abdery, Empedokles) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: arche, logos, harmonia, kosmos, miłość, problem tożsamości i zmienności bytu (wariabilizm, statyzm, monizm, pluralizm).
- Filozofia Sokratesa i działalność sofistów ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: spór w wymiarze epistemologicznym (obiektywizm – subiektywizm, absolutyzm – relatywizm) oraz etycznym (absolutyzm – relatywizm etyczny), intelektualizm etyczny, spory o naturę i charakter polityki (physis, nomos) i estetyczne sofistów.
- Filozofia Platona oraz następców (Filon z Aleksandrii, Plotyn) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: teoria idei (idealizm), koncepcja poznania, państwa, piękna, przyjaźni i miłości, uzgodnienie doktryny stworzenia z platonizmem, emanacjonizm, mistycyzm.
- Filozofia Arystotelesa ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: realizm, empiryzm, koncepcja filozofii pierwszej i filozofii praktycznej, podstawowe zagadnienia etyczne, wspólnota polityczna i formy ustrojowe, koncepcja sztuki.
- Starożytne szkoły etyczne (epikureizm, stoicyzm, pirronizm i cynizm) oraz wspierające je założenia ontologiczne i antropologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: koncepcje szczęścia, koncepcja natury i miejsca człowieka w świecie, problem naturalizmu, ćwiczenia duchowe, stanowisko kosmopolityzmu, argumenty sceptyków przeciw pewności poznania (tzw. tropy sceptyckie).
- Filozofia św. Augustyna ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: łaska, predestynacja, koncepcja duszy i poznania, koncepcja stworzenia świata i koncepcja dziejów, problem czasu, problem grzechu pierworodnego.
- Filozofia św. Tomasza ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: koncepcja bytu, człowieka i społeczeństwa, dowody na istnienie Boga (w tym polemika z dowodem ontologicznym Św. Anzelma), rodzaje praw, etyka cnót, koncepcja państwa i typów ustrojów.
- Problemy filozofii średniowiecznej ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: postawa credo quia absurdum i credo ut intelligam, dwie drogi św. Tomasza, spór o uniwersalia (skrajny realizm pojęciowy, umiarkowany realizm pojęciowy, konceptualizm, nominalizm).
- Filozofia przełomu średniowiecza i nowożytności ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: indukcja, koncepcja nowożytnej nauki (F. Bacon), koncepcja państwa (N. Machiavelli), utopie społeczne (T. Morus, F. Bacon), humanizm (Pico della Mirandola, Erazm z Rotterdamu).
Literatura źródłowa
- Św. Anzelm, Proslogion (r. 2);
- Arystoteles, Etyka Nikomachejska (ks. I, r. 1, 2, 4, 5, 7, 9-11, 13), Metafizyka (IV, par. 1-2, E), Poetyka;
- Św. Augustyn, Państwo Boże (17, 19), Wyznania (11);
- Marek Aureliusz, Rozmyślania (II, V);
- Epikur, List do Menoikeusa;
- Machiavelli, Książę (XV-XXVI);
- Platon, Fedon, Faidros, Uczta, Timajos, Obrona Sokratesa, Państwo, (Ks.VII), Kriton;
- Sekstus Empiryk, Zarysy pirrońskie (Księga I, Księga II, p. 3-10, Księga III, p. 21-24);
- Seneka, O pocieszeniu do Marcji;
- Św. Tomasz, Byt i istota (Wstęp, I, IV), Suma filozoficzna (Contra Gentiles: I, III, VII), Suma teologii (cz. I, kom. I – III).
Drugi blok tematyczny
- Nowożytny racjonalizm i jego krytycy (R. Descartes, B. Spinoza, G.W. Leibniz, B. Pascal) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: dedukcja, sceptycyzm metodyczny, dualizm, monizm, pluralizm, metoda more geometrico, koncepcja panlogicyzmu, monadologia, teodycea, kondycja człowieka, zakład Pascala, problem racjonalizmu, problem psychofizyczny.
- Empiryzm angielski (J. Locke, G. Berkeley, D. Hume) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: empiryzm, koncepcja doświadczenia, krytyka natywizmu, problem solipsyzmu i substancji, nowożytny sceptycyzm i jego konsekwencje etyczne.
- Myśl francuskiego Oświecenia (Wolter, J. O. de La Mettrie) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: prawo natury, rola rozumu, idea tolerancji, stanowisko naturalizmu, problem związku ciała i umysłu.
- Nowożytne koncepcje państwa ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: prawo natury, koncepcja umowy społecznej (T. Hobbes, J. Locke, J.J. Rousseau), problem źródeł legitymizacji państwa.
- Filozofia I. Kanta ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: spór między racjonalistami i empirystami, zagadnienie fenomenów i noumenów, formy naoczności, kategorie intelektu (przyczynowość, substancja), idee czystego rozumu, etyka obowiązku, idea oświecenia i postępu.
- Filozofia dziejów (G. W. F. Hegel, A. Comte) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: idealizm obiektywny, dialektyka, historiozofia, pozytywizm, problem postępu, problem podziału nauk ścisłych, krytyka filozofii.
- Polski mesjanizm (J.M. Hoene-Wroński, A.Cieszkowski, A. Mickiewicz) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: moralny wymiar dziejów, znaczenie pamięci, koncepcja narodu, filozofia czynu.
- Filozoficzne koncepcje społeczeństwa (E. Burke, K. Marks, J.S. Mill) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: konserwatyzm, tradycja, materializm historyczny, alienacja, problem walki klas, utylitaryzm, liberalizm, indywidualizm, problem sprawiedliwości społecznej, problem wolności słowa.
- Filozofia życia (A. Schopenhauer, F. Nietzsche, H. Bergson) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: woluntaryzm, pesymizm, witalizm, nihilizm, postawa apollińska i dionizyjska, resentyment, intuicja, elan vital.
- Pragmatyzm i neopragmatyzm (W. James, R. Rorty) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: teoria prawdy, znaczenie praktyki, względność wiedzy, ponowoczesna koncepcja człowieka i społeczeństwa.
Literatura źródłowa
- G. Berkeley, Traktat o zasadach poznania (I);
- A. Comte, Metoda pozytywna w szesnastu wykładach;
- A. Cieszkowski, Ojcze-nasz;
- R. Descartes, Medytacje o pierwszej filozofii (I-III), Rozprawa o metodzie;
- G.W.F. Hegel, Wykłady z filozofii dziejów (Wstęp);
- T. Hobbes, Lewiatan (II);
- D. Hume, Traktat o naturze ludzkiej (I, 1, 3);
- W. James, Pragmatyzm (I, VI);
- I. Kant, Prolegomena (1-3, 5, 14-39, 56-60), Uzasadnienie metafizyki moralności (r. I, II);
- J. Locke, Dwa traktaty o rządzie (ks. II, r. II, III, V, VII, IX, XIX), Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego (I);
- K. Marks, Przedmowa do Przyczynku do krytyki ekonomii politycznej;
- J. S. Mill, O wolności (r. I, II), Utylitaryzm (r. II);
- F. Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra (O nadczłowieku i o ostatnim człowieku, O trzech przemianach, Pielgrzym, O trzech złach), Z genealogii moralności (Przedmowa, I);
- B. Pascal, Myśli (84, 180, 255, 257, 258, 263-265, 335, 451, 461, 470, 477, 481, 479 – nr według układu J. Chevaliera);
- J.J. Rousseau, Umowa społeczna (I);
- A. Schopenhauer, Świat jako wola i przedstawienie (I, ks. 1,2);
- R. Rorty, Przygodność, ironia, solidarność (część I: Przygodność);
- Wolter, Traktat o tolerancji (Przedmowa, r. 5, 6, 11, 15, 17, 18, 20-22).
Trzeci blok tematyczny
- Filozofia analityczna i filozofia języka (E. Moore, B. Russell, Koło Wiedeńskie, L. Wittgenstein) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: problem pewności wiedzy, filozofia języka, atomizm logiczny, teoria typów logicznych, fizykalizm, krytyka metafizyki, koncepcja gier językowych.
- Fenomenologia (E. Husserl, M. Scheler, R. Ingarden) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: koncepcja intencjonalności, metoda fenomenologiczna, aksjologia, resentyment, natura człowieka i jego odpowiedzialność, koncepcja dzieła sztuki.
- Szkoła Lwowsko-Warszawska (K. Twardowski, K. Ajdukiewicz, T. Kotarbiński) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: konwencjonalizm, koncepcja języka jednoznacznego, reizm, koncepcja etyki niezależnej, krytyka relatywizmu.
- Filozoficzne znaczenie odkrycia nieświadomości (Z. Freud, E. Fromm) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: koncepcja człowieka i kultury, modus bycia i modus posiadania, koncepcja humanizmu, koncepcja wolności, problem autorytaryzmu.
- Filozofia chrześcijańska (E. Mounier, J. Maritain, K. Wojtyła) ze szczególnym uwzględnieniem następujących problemów i zagadnień: koncepcja osoby, koncepcja humanizmu integralnego, związek miłości i odpowiedzialności, krytyka współczesnej kultury.
- Egzystencjalizm (S. Kierkegaard, J.-P. Sartre, A. Camus, K. Jaspers) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: różne ujęcia egzystencji, problem sensu wolności, koncepcja człowieka absurdalnego i człowieka zbuntowanego, sytuacje graniczne.
- Hermeneutyka i filozofia dialogu (G. Gadamer, M. Buber, J. Tischner) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: koncepcja przedsądów, znaczenie języka (mowy), spotkanie, problem stosunku kolektywizmu, indywidualizmu i wspólnotowości, filozofia dramatu.
- Współczesna myśl polityczna (H. Arendt, J. Rawls, M. Oakeshott) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: problematyka totalitaryzmu, kondycja ludzka, problem sprawiedliwości społecznej, koncepcja liberalizmu proceduralnego, ideologia konserwatyzmu, krytyka racjonalności.
- Współczesna myśl społeczna (J. Ortega y Gasset, H. Marcuse) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i problemów: krytyka społeczeństwa masowego, koncepcja człowieka jednowymiarowego.
- Współczesne stanowiska etyczne i bioetyczne: etyka środowiskowa i ekologiczna, analiza podstawowych problemów bioetycznych.
- Postmodernizm i jego krytyka. Diagnozy współczesnej kultury (F. Lyotard, Z. Bauman, O. Marquard): pluralizm, kontekstualność, intertekstualizm, społeczeństwo postindustrialne, płynna nowoczesność.
Literatura źródłowa
- Z. Bauman, Płynna nowoczesność;
- M. Buber, Ja i Ty (Wstęp, r. Ja i Ty);
- A. Camus, Mit Syzyfa (Rozumowanie absurdalne, Mit Syzyfa), Człowiek zbuntowany (cz. I, V);
- T. Czeżowski, O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach;
- E. Fromm, Ucieczka od wolności (V-VII);
- H. G. Gadamer, Język i rozumienie (r. Granice języka);
- R. Ingarden, Książeczka o człowieku (O odpowiedzialności i jej podstawach ontycznych);
- K. Jaspers, Wprowadzenie do filozofii;
- S. Kierkegaard, Bojaźń i drżenie (Pochwała Abrahama, Problemat III);
- T. Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym;
- F. Lyotard, Postmodernizm dla dzieci;
- J. Maritain, Humanizm integralny (Wstęp, r. I par 3-4, r. VII);
- G. E. Moore, Z głównych zagadnień filozofii;
- E. Mounier, Co to jest personalizm? (r. Co to jest personalizm?);
- J. Ortega y Gasset, Bunt mas (cz. I, 1-6);
- J.-P. Sartre, Egzystencjalizm jest humanizmem
- M. Scheler, Resentyment a moralność (II-III);
- M. Schlick, Nowa filozofia doświadczenia;
- J. Tischner, O człowieku. Wybór pism filozoficznych (Struktura dramatu, Agatologia);
- K. Twardowski, O tak zwanych prawdach względnych;
- L. Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus, Dociekania filozoficzne (par. 11, 14, 23, 31-32, 36, 50, 60, 66, 78-79, 97, 119, 132);
- K. Wojtyła, Osoba i czyn, (Wstęp cz. IV), Miłość i odpowiedzialność (r. Osoba a miłość, części: Analiza metafizyczna miłości oraz Analiza etyczna miłości);
Czwarty blok tematyczny
- Problem definicji i definiowania ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień i umiejętności: rozpoznawania i budowania definicji realnej, nominalnej, sprawozdawczej, projektującej, regulującej, schematu definicji klasycznej, wskazywania błędów w definiowaniu.
- Typy rozumowań i błędy w rozumowaniach ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: reguły wnioskowania dedukcyjnego, błędy we wnioskowaniach subiektywnie pewnych (materialne i formalne), reguły wnioskowań uprawdopodobniających (kanony indukcji Bacona-Milla, wnioskowanie przez analogię).
- Podział logiczny i typologie ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: warunki poprawności podziału logicznego, klasyfikacji, odróżnianie typologii od podziału logicznego.
- Klasyczny rachunek zdań ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: język rachunku zdań, pojęcie „zdania” w sensie logicznym, wartość logiczna zdania, tautologie, umiejętność przekładu rozumowań z języka naturalnego na formalny, spójniki zdaniowe.
- Zagadnienia semiotyczne: teorie prawdy (klasyczna, ewidencyjna, koherencyjna, pragmatyczna i semantyczna), status wypowiedzi normatywnych, problem ontologicznego statusu pojęć ogólnych, praw logicznych i matematycznych, odróżnienie język i metajęzyk, pojęcie zdania analitycznego i syntetycznego, problem wieloznaczności i nieostrości, funkcje języka (informacyjna, ekspresywna, performatywna i in.).
- Paradoksy i antynomie logiczne ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: klasyczne paradoksy semantyczne (np. paradoks kłamcy), argumenty Zenona z Elei, antynomia klas, filozoficzne konsekwencje paradoksów i antynomii.
- Filozofia logiki ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: relacja między językami naturalnymi a formalnymi, spór o ontologię w matematyce (platonizm, logicyzm), pojęcie wynikania logicznego i innych związków logicznych między zdaniami (sprzeczność, wykluczanie, dopełnienie, równoważność, niezależność).
- Filozofia nauki (Koło Wiedeńskie, K. R. Popper, T. S. Kuhn, Feyerabend) ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień: indukcjonizm, weryfikacjonizmu, falsyfikacjonizmu, teorii paradygmatów, problemu demarkacji teorii naukowych od nienaukowych.
- Współczesne problemy i stanowiska epistemologiczne: źródła wiedzy (doświadczenie, rozumowanie, autorytet epistemiczny, pamięć, intuicja i in.), sztuczna inteligencja (test Turinga), podstawowe stanowiska w filozofii umysłu (dualizm, behawioryzm, teoria identyczności, redukcjonizm, antyredukcjonizm i in.), problem pewności wiedzy (sceptycyzm, hipotetyzm, dogmatyzm).
- Sztuka poprawnej argumentacji i dyskusji (formalne wymogi poprawności argumentu oraz rozumowań, błędy i wady wypowiedzi, strategie technik argumentacyjnych, chwyty erystyczne)
Literatura źródłowa:
- K. Ajdukiewicz, Paradoksy starożytnych;
- K. Ajdukiewicz, Główne kierunki i problemy w filozofii;
- T.S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych (2-10);
- K.R. Popper, Wiedza obiektywna (3,4);
- B. Russell, Problemy filozofii;
- A. Turing, Maszyna licząca a inteligencja.
Udział w II etapie Olimpiady Filozoficznej pozwala uczniom nabyć i rozwinąć następujące umiejętności:
- Wykorzystywania wiedzy i narzędzi z zakresu logiki.
- Pisania esejów filozoficznych w tym:
– samodzielnego stawiania tez lub hipotez w języku filozofii, reprezentujących własne stanowisko,
– dobierania argumentów z dziedziny filozofii, tekstów kultury, dyscyplin naukowych oraz przykładów z historii i życia społeczno-politycznego,
– konstruowania przejrzystej i przemyślanej struktury pracy;
- Wiązania poszczególnych koncepcji filozoficznych z odpowiednimi dyscyplinami filozoficznymi;
- Odnajdywania podobieństw i różnic pomiędzy odmiennymi koncepcjami filozoficznymi w zakresie stosowanej linii argumentacyjnej, wizji badanego przedmiotu itp.;
- Porównywania koncepcji filozoficznych, podejmujących zbliżoną problematykę, np. koncepcji uznających istnienie postępu, sensu dziejów, dualistycznej struktury rzeczywistości, wizji państwa itd.;
- Odnajdywania związków pomiędzy zagadnieniami filozoficznymi a wybranymi wątkami z innych dziedzin wiedzy i aktywności ludzkiej, takich jak nauki przyrodnicze, historia, literatura piękna, sztuki wizualne, ekonomia;
- Wiązania współczesnych koncepcji filozoficznych ze zjawiskami społeczno-politycznymi od drugiej połowy XIX wieku do czasów obecnych, w szczególności dotyczy to odkryć naukowych, postępu technologicznego, pojawienia się społeczeństwa masowego, totalitaryzmów, Holokaustu, nowoczesnych państw pluralistycznych i liberalnych;
- Rozpoznawania cytatów, autorstwa filozofów wymienionych w Programie OF i powiązania ich z twórczością danego filozofa i kontekstem historycznym jego epoki.
III. Tematyka eliminacji zawodów trzeciego stopnia
Zawody trzeciego stopnia polegają na egzaminie ustnym, składającym się z: (1) obrony tez zawartych w pracy etapu szkolnego, (2) analizy krótkiego tekstu filozoficznego. Zakłada się tu wiedzę i znajomość literatury zdobytą przez ucznia w trakcie samodzielnego przygotowania pracy na szkolnym etapie Olimpiady Filozoficznej oraz sprawdza umiejętność jej prezentacji. Przewidziany do analizy krótki fragment tekstu filozoficznego wybierany jest spośród rozpraw filozoficznych przedstawionych jako literatura źródłowa.
Na tym etapie uczestnik Olimpiady Filozoficznej prezentuje następujące umiejętności:
- Syntetycznego i klarownego ujęcia własnego stanowiska w porządku tez (lub hipotez), argumentów, założeń i wniosków;
- Uzasadnienia własnego stanowiska poprzez dobór odpowiedniej linii argumentacyjnej;
- Obrony zajmowanego stanowiska przed formułowanymi zarzutami;
- Łączenia ze sobą różnych stanowisk filozoficznych – odnajdywania między nimi podobieństw i różnic;
- Formułowania odpowiedzi ustnej na zadane pytania erudycyjne, w tym:
– syntetycznego przedstawiania poglądów danego filozofa z uwzględnieniem poszczególnych aspektów jego myśli,
– wiązania poszczególnych koncepcji filozoficznych ze sobą, przy wskazaniu podobieństw i różnic pomiędzy nimi występujących,
– prezentowania własnego stanowiska w obrębie wybranej problematyki filozoficznej;
– dobierania właściwej strategii argumentacyjnej;
- Analizowania i interpretowania tekstów filozoficznych, w tym:
– odnajdywania tezy, założeń (także ukrytych) oraz argumentów wspierających zajmowane stanowisko,
– lokowania postawionej tezy bądź hipotezy w obrębie określonej problematyki i dyscypliny filozoficznej,
– odróżniania tezy od hipotezy, informacji od opinii, założeń od wniosków, argumentów od kontrargumentów,
– odróżnienia poglądu filozoficznego od jego interpretacji,
– wskazania kluczowych pojęć w danym tekście filozoficznym,
– wiązania tez zawartych w tekście ze stanowiskami filozoficznymi zarówno wspierającymi dany pogląd, wspierającymi warunkowo, jak i przeciwstawiającymi się mu,
– wiązania danego tekstu z wybranymi tekstami kultury.
Literatura dodatkowa:
K. Ajdukiewicz, Język i poznanie (t. I);
H. Arendt, Korzenie totalitaryzmu (cz. III, r. XII-XIII), Kondycja ludzka (I);
Arystoteles, Fizyka (II), Polityka (I), Poetyka;
Św. Augustyn, Solilokwia (II, III, IV), Dialogi Filozoficzne;
F. Bacon, Novum Organum, (ks.I); Nowa Atlantyda;
E. Burke, Rozważania o rewolucji we Francji;
A. Comte, Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej;
Z. Freud, Poza zasadą przyjemności;
E. Husserl, Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii (I, 1,2);
R. Ingarden, Książeczka o człowieku (O naturze ludzkiej);
S. Kierkegaard, Choroba na śmierć (I);
G.W. Leibniz, Nowe rozważania dotyczące rozumu ludzkiego (2, IV);
T.C. Lucretius, O Naturze wszechrzeczy;
N. Machiavelli, Rozważania (ks. I XLI-LX);
H. Marcuse, Człowiek jednowymiarowy (Wstęp, cz. I);
T. Morus, Utopia (ks. I, II);
M. Oakeshott, Wieża Babel (r. Racjonalizm w polityce, O postawie konserwatywnej);
J. Rawls, Teoria sprawiedliwości (I, 2-3), Liberalizm polityczny;
R. Rorty, Filozofia a zwierciadło natury;
Sekstus Empiryk, Przeciw logikom;
B. Spinoza, Etyka (I);
Św. Tomasz, O władzy;
Literatura pomocnicza:
I
J.Gajda, Pitagorejczycy; K. Bank (red), Religie Wschodu i Zachodu. Wybór tekstów źródłowych; J. Gajda, Sofiści; J. Legowicz (red.), Filozofia starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1970; W. Tatarkiewicz, Historia Estetyki, tom I, Warszawa 2009; I. P. McGreal, Wielcy myśliciele Wschodu, Warszawa 1997; Ph. Bohner, E. Gilson, Historia filozofii chrześcijańskiej. Od Justyna do Mikołaja Kuzańczyka, Warszawa 1962 (teksty dotyczące stosunku wiary i rozumu).
II
Kołakowski (red.) Filozofia XVII wieku, Warszawa 1959; B. Baczko (red.) Filozofia francuskiego Oświecenia, Warszawa 1961; 700 lat myśli polskiej Polska filozofia i myśl społeczna w latach 1700-1830, Warszawa 2000; Filozofia i myśl społeczna w latach 1831-1864, A. Walicki (red.), Warszawa 1977.
III
B. Chwedeńczuk (red.), Fragmenty filozofii analitycznej (red.), Warszawa 1995; M. Hempoliński (red.), Brytyjska filozofia analityczna, Warszawa 1974; L. Kołakowski i K. Pomian, Filozofia egzystencjalna, Warszawa 1965.
Polecamy również wybory pism filozoficznych zamieszczone w opracowaniach z serii „Myśli i Ludzie”.
IV
K. Ajdukiewicz, Logika pragmatyczna (różne wydania); L. Borkowski, Logika formalna, Warszawa 1977; A. Grzegorczyk, Logika popularna (różne wydania); L. Koj, Problemy semiotyki logicznej, Warszawa 1990; T. Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Wrocław 1993; J. Łukasiewicz, Sylogistyka Arystotelesa z punktu widzenia współczesnej logiki formalnej, Warszawa 1988; J. Łukasiewicz, O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa; Warszawa 1987; W. Marciszewski (red.), Mała encyklopedia logiki, różne wydania; J. Pelc, Wstęp do semiotyki, Warszawa 1982; W. Quine, Filozofia logiki (różne wydania); B. Stanosz, Ćwiczenia z logiki (różne wydania); B. Stanosz, Wprowadzenie do logiki formalnej: podręcznik dla humanistów, Warszawa 1998; K. Szymanek, Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny, Warszawa 2008; J. Woleński (red.), Filozofia logiki, Warszawa 1993 – artykuły Susan Haack; J. Woleński, Epistemologia: poznanie, prawda, wiedza, realizm, Warszawa 2005.
email: of.bialystok@gmail.com
Przewodnicząca: prof. dr hab. Wioletta Kowalska
Wiceprzewodniczący: dr Jan Łukasiuk
Sekretarz: dr Kamil Moroz
Członkowie: dr hab. Bartosz Kuźniarz, prof. UwB; mgr Michał Gaweł
adres email: koofbielskobiala@onet.pl
Przewodniczący i sekretarz: prof. dr hab. Krzysztof Śleziński
Wiceprzewodniczący: dr hab. Marek Rembierz
Członkowie: ks. dr Leszek Łysień; dr Lucjan Wroński
email: koof.czestochowa@olimpiadafilozoficzna.edu.pl.
Przewodnicząca: dr hab. Wiesława Sajdek, prof. UJD
Wiceprzewodniczący: dr hab. Ryszard Miszczyński; dr hab. Maciej Woźniczka, prof. UJD
Sekretarz: dr Michał Płóciennik
Członkowie: dr Mariusz Oziębłowski; dr Grzegorz Sitek
email:olimpiada.filozoficzna@uwr.edu.pl
Przewodniczący: dr Piotr Martin
Sekretarz: mgr Michał Cholewa
Członkowie: dr Justyna Głowala; dr Kamila Morawska; dr Sławomir Barć; dr hab. Michał Głowala; dr hab. Paweł Korobczak; dr Andrzej Lorczyk; dr hab. Marek Magdziak, prof. UWr; dr hab. Artur Pacewicz, prof. UWr
email: of.gdansk@gmail.com
Przewodniczący i sekretarz: dr Jacek Halasz
Członkowie: dr hab. Iwona Krupecka; mgr Krystyna Bembennek; dr Robert Rogoziecki; dr Łukasz Androsiuk; dr Ryszard Sitek; lic. Jakub Ostrowski
email: przemyslaw.starowicz@us.edu.pl
Przewodniczący: prof. dr hab. Dariusz Kubok
Sekretarz: mgr Przemysław Starowicz
Członkowie: dr hab. Dariusz Bęben; dr hab. Mirosław Piróg; dr Marta Ples-Bęben; dr Mariola Sułkowska-Janowska; dr hab. Mariusz Wojewoda
e-mail:olimpiada.filozoficzna.krakow@gmail.com
pawelwojs@uken.krakow.pl
Przewodnicząca: prof. dr hab. Czesława Piecuch
Sekretarz: dr Paweł Wójs
Członkowie: dr hab. Łukasz Kołoczek, prof. UKEN; dr hab. Jarosław Kucharski, prof. UIK; dr hab. Kazimierz Mrówka, prof. UKEN; dr hab. Maciej Uliński, prof. AGH; dr hab. Jan Wawrzyniak, prof. UKEN; dr hab. Jakub Szczepański (UJ); dr Antoni Płoszczyniec (UKEN); dr Tomasz Poller; dr Maciej Urbanek (UKEN)
email: kinga72@umk.pl, glowwacki@gmail.com
Przewodnicząca: dr hab. Kinga Kaśkiewicz, prof. UMK
Wiceprzewodniczący: dr hab. Wojciech Torzewski, prof. ucz.
Sekretarz: mgr Patryk Głowacki
Członkowie: dr hab. Piotr Domeracki; prof. dr hab. Tomasz Kupś; dr hab. Ryszard Mordarski; dr hab. Jarosław Jakubowski; dr hab. Rafał Michalski; dr hab. Krzysztof Wawrzonkowski; dr hab. Marcin Zdrenka, prof. UMK; dr Aleksandra Kondrat; Igor Czapliński; Makary Korać.
email: of.lublin@olimpiadafilozoficzna.edu.pl
Przewodniczący: dr hab. Andrzej Łukasik, prof. UMCS
Wiceprzewodniczący: dr hab. Marcin Trybulec
Sekretarz: dr Jakub Dadlez
Członkowie: dr hab. Andrzej Kapusta, prof. UMCS; dr hab. Mariola Kuszyk-Bytniewska, prof. UMCS; dr Piotr Lipski
e-mail: jedrzej.janicki@filhist.uni.lodz.pl, janusa1@poczta.onet.pl (okręg skierniewicki).
Przewodnicząca: dr hab. Wioletta Kazimierska-Jerzyk
Wiceprzewodniczący: dr Krzysztof Kędziora; ks. dr hab. Mariusz Szajda
Sekretarze: Marta Brewer (Łódź); dr Anna Janus (Skierniewice)
Członkowie: dr Joanna Papiernik; dr hab. Agnieszka Rejniak-Majewska, prof. UŁ; dr Piotr Sękowski; dr hab. Piotr Karpiński; mgr Anna Majda-Baranowska; mgr Genowefa Śledź
Adres korespondencyjny: Instytut Filozofii UŁ, ul. Lindleya 3/5, 90-131 Łódź
e-mail: olimpiada.filozofia@gmail.com
Przewodniczący: dr hab. Grzegorz Francuz, prof. UO
Wiceprzewodniczący: dr Piotr Leśniak
Sekretarz: Daria Plichta
Adres korespondencyjny: Instytut Nauk Pedagogicznych, ul. Oleska 48, 45-052 Opole
email: olimpiada.filozoficzna.poznan@gmail.com
Przewodniczący: dr Krzysztof Kiedrowski
Wiceprzewodnicząca: dr Magdalena Filipiak
Sekretarz: mgr Agnieszka Dziamska (w roku 2026/27 obowiązki sekretarza pełni mgr Filip Leszczyński)
Członkowie: prof. UAM dr hab. Maciej Musia
e-mail: info@edukacja2001.pl
Przewodnicząca: dr Barbara Muszyńska
Wiceprzewodniczący: prof. dr hab. Krzysztof Kosior
Sekretarz: mgr Magdalena Szokalska-Kępka
Członkowie: mgr Elżbieta Górecka
e-mail: jmroz@ur.edu.pl
Przewodniczący: dr Marek Bosak
Sekretarz: mgr Joanna Mróz
Członkowie: dr Marcin Subczak; dr Paweł Balcerak; dr hab. Dariusz Szkutnik, prof. UR
e-mail: olimpfilszczecin@gmail.com
Przewodniczący: mgr Paweł Kołodziński
Sekretarz: dr Tomasz Szubart
Członkowie: prof. dr hab. Maciej Witek (US); dr Katarzyna Ciarcińska (US); dr Marek Więcław (Polsteam Shipping Agency)
e-mail: koofwaw@gmail.com
Przewodniczący: prof. dr hab. Danilo Facca
Wiceprzewodniczący: dr Łukasz Malinowski
Sekretarz: mgr Agnieszka Świtalska
Członkowie: mgr Marcin Krupowicz; mgr Ignacy Szczeniowski; mgr Piotr Paszkowski; mgr Paulina Skorupińska; mgr Patryk Zaremba; mgr Jakub Krawczyk; mgr Agnieszka Nawara; mgr Antonina Jamrozik; mgr Zuzanna Jusińska; dr Wojciech Rutkiewicz; dr Jan Swianiewicz
e-mail: p.walczak@ifil.uz.zgora.pl
Przewodniczący: dr Paweł Walczak, prof. UZ
Sekretarz: dr Lucyna Majewska
Członkowie: dr Tomasz Turowski, dr Błażej Baszczak, dr Adrian Habura, dr Katarzyna Turonek-Ostrowska